II. Abdülhamid Dönemi'nde Sinoplu Devlet Adamları (Sicill-i Ahval defterlerine göre: 1879-1909 )

Osmanlı Devleti'nde biyografi çalışmaları "Tezkire" ve "Tabakat" adı verilen eserler şeklinde hazırlanmaya başlanmış, yükselme döneminden itibaren farklı alanlarda, farklı meslek guruplarına ait önemli biyografik eserler ortaya konulmuştur. Bu biyografik çalışmaların önemli bir kısmı padişahlar, hanedan mensupları, önemli devlet adamları ve âlimlerin hayatlarını konu edinmiştir. Osmanlı Devleti'nde biyografi yazımı geleneğinin kökleşmesinde Sultan II. Abdülhamid dönemi bir dönüşüm noktası olmuştur. Bu dönemde tutulmaya başlanmış olan Sicil-i Ahval Defterleri biyografik malzeme sorununun aşılmasında önemli bir aşama olmuştur. Osmanlı Devleti'nde gelişen bürokrasinin neticesi olarak, II. Abdülhamid döneminde gittikçe genişleyen bir memur kadrosu meydana gelmiştir. Bu memurların atama, terfi, yer değişimi konularında bir düzen sağlamak amacıyla 1879 yılında Sicill-i Ahval Komisyonu kurulmuş ve memurların özgeçmişleri kayıt altına alınmaya başlanmıştır. Bu kayıtlar, 201 defterde toplanan yaklaşık 92 binden fazla Osmanlı memurunun sicil kayıtlarını oluşturmuştur. Çalışmamızda Sicill-i Ahval defterleri esas alınarak Sinoplu memurlar incelenmiştir. Bu defterlere göre Sinop merkez nüfusuna kayıtlı 115 Müslim, 4 gayrimüslim olmak üzere 119 memur tespit edilmiştir. Bu çalışmada 119 Sinoplu memurun kayıtlı olduğu defterler esas alınarak memurların isim ve lakabı, baba adı, doğum tarihi ve yeri, memurların tahsil durumu, hangi dilleri konuşup yazabildiği, eserinin olup olmadığı, aldığı ödüller ve cezalar tespit edilmiştir. Bu suretle XIX. yüzyıl sonu ve XX. yüzyıl başlarında Sinop'un sosyokültürel durumu ortaya konulmaya çalışılmıştır. v Çalışmamız Giriş ve üç bölümden meydana gelmektedir. Giriş bölümünde konumuzun daha iyi anlaşılabilmesine katkı sağlamak maksadıyla Osmanlı bürokrasisinin genel görünümü ve biyografi çalışmalarının önemi üzerinde durulmuştur. Birinci Bölüm'de; Sultan II. Abdülhamid devri bürokratik yapısında meydana gelen değişim, Sicill-i Ahval Komisyonu´nun kuruluş ve işlevi, İkinci Bölümde; Sinop'un idari, iktisadi, nüfus ve eğitim durumlarından yüzeysel olarak bahsedilmiştir. Üçüncü Bölüm'de ise Sinoplu memurların isimleri, lakapları, unvanları, meslekleri, eğitim durumları, aldıkları rütbeler, nişanlar ve madalyalar, memurlara isnat edilen suçlar ve memurlara verilen cezalar ele alınmıştır. Sinoplu 119 memurun sosyal, ekonomik ve kültürel durumları incelenmek suretiyle memurların kimlikleri, aile yapıları ve istihdam alanlarının yanı sıra Sinop'un XIX. yüzyıl sonu ve XX. yüzyıl başındaki sosyo-kültürel durumu ortaya konulmuştur. Sinop'un sosyo-kültürel tarihine katkı sağlayacak olan çalışmada, Sinop'taki idari kurumlar, eğitim ortamı, okullar, yörede en fazla kullanılan insan isimleri, yörede mevcut sülaleler ve yörede icra edilen meslekler gibi çeşitli konular hakkında mühim veriler ortaya konulmuştur.