İkidilli ortaokul öğrencilerinin konuşma-dinleme becerilerine ilişkin öz yeterlikleri ve Türkçe dersinde karşılaştıkları sorunlar

Günümüzde dil ve kültür çeşitliliği pek çok ülkede korunması ve sürdürülmesi gereken bir zenginlik olarak kabul edilmektedir. Tarihsel süreçte, bulunduğu coğrafi konumun da etkisiyle sayısız kültüre ve dile ev sahipliği yapmış olan ülkemizde de bu zenginliğin farkına varılmış ve dil, özellikle de ikidillilik kavramına ilişkin araştırmalar yaygınlaşmaya başlamıştır. Türkiye'deki eğitim-öğretim kurumlarında öğrenim gören ikidilli bireyler üzerine pek çok araştırma yapılmış ve bu konuda bir literatür oluşmuş olsa da, bu çalışmalar incelendiğinde, ikidilli öğrencilerin Türkçe dersinde karşılaştıkları sorunların ve ders ile ilgili özyeterlik düzeylerinin tespitine ilişkin bir çalışmaya rastlanmamıştır. Bu çalışmanın amacı "Ortaokul yedinci sınıfta öğrenim gören, ikidilli öğrencilerin, Türkçe dersindeki dinleme, konuşma becerilerine ilişkin özyeterlikleri ne düzeydedir ve Türkçe dersinde karşılaştıkları sorunlar nelerdir?" sorularına cevap aramaktır. Çalışma kapsamında ilgili alanyazın taranmış ve mevcut ölçüm araçlarının yukarıda ifade edilen araştırma sorularına yeterli düzeyde uygun olmadığı tespit edilmiştir. Bu tespitten hareketle çalışmanın amacına ilişkin soruları ve alt problemleri cevaplayabilmek için "İkidilli Öğrencilerin Türkçe Dersi Dinleme Becerisi Özyeterlik Ölçeği (İTDÖ), İkidilli Öğrencilerin Türkçe Dersi Konuşma Becerisi Özyeterlik Ölçeği (İTKÖ), İkidilli Öğrencilerin Türkçe Dersinde Karşılaştıkları Sorunlara İlişkin Görüşleri Anketi (İTSA)" ölçme araçları olarak geliştirilmiştir. Veri toplama araçlarının geliştirilmesi sırasında literatürde önerilen anket ve ölçek geliştirme aşamaları özenle takip edilmiştir. Başka bir ifadeyle, ilgili alanyazın taranmış, uzman görüşleri doğrultusunda taslak anket ve ölçek formları oluşturulmuş, pilot uygulama ile taslak ölçme araçlarının geçerliliği ve güvenirliği tespit edilmiş ve ana uygulamaya hazır hale getirilmiştir. Ölçme araçlarının geliştirilmesi aşamasında iki pilot uygulama yapılmıştır. Ana karma desenlerden keşfedici sıralı ve açımlayıcı sıralı desenin bir arada kullanıldığı araştırma kapsamında ana uygulama ile çalışmanın alt problemlerine cevap aramak amacıyla veri toplanmıştır. Çalışmanın ana uygulaması nicel ve nitel olmak üzere iki kısımda gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın nicel kısmında uygulanan ana uygulama İzmir ili Çiğli, Menemen, Bayraklı, Konak, Karabağlar ve Buca ilçelerindeki 20 ortaokulda okuyan, toplam 1763 ikidilli, 7. sınıf öğrencisi ile gerçekleştirilmiştir. Bunun yanı sıra çalışmanın nitel kısmında araştırmacı tarafından oluşturulan yarı yapılandırılmış görüşme formu 7. sınıfta okuyan ve ikidilli olan 12 öğrenciye uygulanmıştır. Çalışma sonucunda katılımcıların dinleme ve konuşma becerisine ilişkin yüksek kabul edilebilecek bir özyeterlik düzeyine sahip olduğu belirlenmiştir. Buna ek olarak, örneklemdeki kız öğrencilerin dinleme ve konuşma becerisine ilişkin özyeterliklerinin erkek öğrencilerden daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, bu iki beceriye ilişkin özyeterliğin ve Türkçe dersindeki sorunlara ilişkin algının sosyo-ekonomik durum ve dil grupları arasında da farklılık gösterdiği saptanmıştır. Çalışmanın nitel verileri ise katılımcıların Türkçe dersinde karşılaştıkları sorunların büyük oranda bu dersteki etkinliklerin niteliğinden, öğrencilerin özyeterlik düzeylerinden ve sosyo-ekonomik sebeplerden kaynaklandığını göstermiştir. Çalışma kapsamında bulguların olası sebepleri tartışılmış, ileride yapılabilecek çalışmalarla ilgili önerilerde bulunulmuştur.