İlköğretim okullarındaki okul aile birliği gelirlerinin eğitim finansmanındaki rolüne ilişkin yönetici görüşleri

Temel eğitim düzeyinde farklı sosyoekonomik bölgelerde yer alan ilkokul ve ortaokulların finansman olanaklarını okul aile birliği gelirleri ve eğitim hakkı bağlamında incelemeyi amaçlayan bu araştırma, nitel araştırma yaklaşımlarından durum çalışması deseni ile yürütülmüştür. Çalışma grubu, Tokat'ın farklı ilçelerinde görev yapan 28 ilkokul ve ortaokul yöneticisinden oluşmuştur. Çalışma grubu belirlenirken amaçlı örnekleme yöntemlerinden maksimum çeşitlilik ve ölçüt örnekleme esas alınmıştır. Buna göre, okulların farklı ilçelerde, farklı yerleşim birimlerinde (ilçe merkezi, kasaba, köy), farklı sosyoekonomik çevrelerde ve yöneticilerin ise farklı kıdem düzeylerinde olmasına özen gösterilmiştir. Ayrıca okul müdür yardımcıları ile yapılan görüşmelerde bu katılımcıların, bütçeden sorumlu olması ölçütü kullanılmıştır. Veriler görüşme tekniğiyle toplanmıştır. Görüşmelerde okul yöneticilerine ve okula ilişkin çeşitli betimleyici soruların yanı sıra, okulların finansman olanaklarına ve bu olanakların öğretmen ve yönetici sorumlulukları ile eğitime etkisine ilişkin görüşleri belirlemeye yönelik sorulara da yer verilmiştir. Veriler, içerik analizi tekniği ile çözümlenmiştir. Veri toplama, işleme ve analiz süreçlerinde geçerlik ve güvenirliği artırıcı önlemler alınmıştır. Araştırmada, okulların gelir kaynaklarının merkezi yönetim bütçesi ile okul aile birliği gelirlerinden oluştuğu ve okulun bulunduğu sosyoekonomik çevreye göre farklılaştığı tespit edilmiştir. Okul yöneticilerinin önemli bir kısmı okulların finansman sorunu olduğunu ifade etmişlerdir. Okul yöneticileri son yıllarda merkezi bütçeden okullara sınırlı da olsa bir finansman aktarımının olduğunu ancak bunun yetersiz olduğunu ve okulların halen Okul Aile Birliği gelirlerine gereksinim duyduklarını belirtmişlerdir. Yöneticiler, Okul Aile Birliği (OAB) gelirlerini okulların eğitim öğretim süreçlerinde gereksinim duyduğu günlük giderler ile öngörülemeyen harcamalar için kullandıklarını ifade etmişlerdir. Yöneticiler, Okul Aile Birliği gelirlerinin farklı sosyoekonomik çevrelerde bulunan okullar arasında eşitsizlikleri derinleştirdiğini; okul için finansman yaratma çabasının öğretmen ve yönetici sorumluluklarını etkilediğini ve eğitime olumsuz yansımalarının olduğunu belirtmişlerdir. Millî Eğitim Bakanlığı'nın devlet okullarının finansman giderlerinin tümünü karşılaması; okullara gönderdiği finansman kaynaklarını artırması, gider kalemlerini çeşitlendirmesi ve kullanım süreçlerini esnekleştirmesi önerilmektedir. Bakanlığın, dezavantajlı çevrelerde bulunan okullar başta olmak üzere, okullar arası eşitsizlikleri azaltmaya yönelik bir bütçe uygulamasını ivedilikle hayata geçirmesi; okulları Okul Aile Birliği gelirlerine mahkûm olmaktan kurtarması önerilmektedir.