İlköğretimde görev yapan öğretmenlerin öğretim sürecinde inisiyatif kullanma düzeylerinin belirlenmesi (Elazığ-Muş-Şırnak)

Öğretmenlik mesleği, Türkiye'de gün geçtikçe daha da merkezileşmektedir. Program, eğitim materyalleri ve ders kitapları, Milli Eğitim Bakanlığı tarafından öğretmenlere sağlanmakta ve onlar da tüm öğretim sürecinde bunları kullanmaktadırlar. Kuşkusuz, bu durum onlara kolaylık sağlamaktadır. Peki, bu kolaylık öğretmenleri inisiyatif ve karar alma konusunda nasıl etkilemektedir? Acaba, öğretmenler, merkezi kararları uygulayan teknisyenlere mi dönüşmektedir? Denilebilir ki inisiyatif almanın öğretmenlik mesleğinde kritik bir rolü vardır. Bu araştırmanın amacı da öğretmenlerin işlerinde bu kritik rolü gerçekleştirmede inisiyatif alma düzeylerini belirlemektir.Bu düzeyleri belirlemek önemlidir. Çünkü öğretmenlerin kendi kararlarını, sorgulamaları ve inisiyatiflerine dayalı geliştirebilecekleri materyal ve yöntemleri kısıtlamaya dayalı merkezileşme politikalarının, öğretmenleri vasıfsızlaştırma riski mevcuttur. Bu tez, şu varsayımdan hareket etmiştir: iyi öğretmen olmanın yolu kılavuz kitapları, aktivite kâğıtları ve test kitaplarındaki prosedürleri takip etmek değil, aksine öğretim süreci içinde oluşan kritik durumlarda karar ve inisiyatif alabilmekten geçmektedir. Bir başka ifadeyle, öğretmenlerin başkalarının kararlarını uygulayan bir teknisyenden ziyade mesleklerinde uzman olmaları gerektiği düşünülmektedir.Bu çalışmada nicel araştırma metodu kullanılmıştır. Veri toplama aracı olarak David Kauffman tarafından geliştirilen ölçek Türkçeye çevrilerek oluşturulan veri toplama aracı kullanılmıştır. Veri toplama aracı, alandaki uzmanlara dil ve içerik açısından okutulmuş ve gelen öneriler doğrultusunda bir takım eklemeler yapılmıştır. Veri toplama aracı, Elazığ, Muş ve Şırnak'ta 452 ilköğretim öğretmenine uygulanmıştır. Verilerin analizinde betimsel istatistiklerin yanında kay kare, bağımsız gruplar t-testi, tek yönlü varyans analizi (Anova), Kruskal-Wallis ve Mann Whitney U testleri kullanılmıştır.Verilerin analizinden, öğretmenlerin program materyallerini (özellikle öğretmen kılavuz kitabını) çok sık kullanmakta oldukları bulgusuna ulaşılmıştır. Öğretmenler, bu materyallerin yararlılığına ve avantajlarına inanmakla beraber, onları yeterli bulmamakta ve bu nedenle bazen materyallerin içeriğinde ekleme yapmakta ve değiştirebilmektedirler. Araştırmada elde edilen diğer bir bulgu, program materyallerinde neyin nasıl öğretileceğinin detaylandırılmasına ilişkindir. Öğretmenler, materyallerin sınıfta neyin nasıl öğretileceğini detaylı olarak belirlediği kanaatindedirler. Ayrıca öğretmenler, materyallerin avantaj ve yararlılığına inanmakla beraber aynı zamanda bunların kullanımının zorunlu olduğunu da ifade etmektedirler. Çalışmada ulaşılan ilginç bir bulgu, öğretmenlerin, materyaller tarafından sınırlanmaları ve tanınan inisiyatif özgürlüğü hakkındaki düşüncelerindeki çelişkili durumlarıdır. Öğretmenler, materyalleri kullandıklarında yaratıcılık, karar verme ve kendi yolunu kullanma gibi noktalarda kendilerinin sınırlandığını hissetmektedirler; fakat inisiyatif noktasında yapılan yönlendirme ve verilen özgürlüğün olması gerektiği kadar olduğunu düşünmektedirler.Sonuç olarak, öğretmenler, materyallerin bazı yönlerden kendilerini sınırladığını düşünmekle beraber; var olan durumlarından, genelde, memnun görünmektedirler. Buna göre, öğretmenler bu durumu, kendilerinin vasıfsızlaştırılmaları olarak görmemektedirler.Anahtar Kelimeler: Öğretmen inisiyatifleri, Öğretmen kılavuz kitabı, Öğretmen görüşleri.