İlkokul öğrencilerinin tarih merakı ve yörüngesi

Merak öğrenmenin ilk koşullarındandır. Birey merak ettiği ölçüde bir konuya ilgi duyar ve öğrenme çabasına girer. Bireyin eğitim sürecinde merak tohumlarının yeşerdiği önemli alanlardan biri de sosyal bilgilerdir. Sosyal bilgiler dersi bağlamında ilkokulda verilen tarih konularının eğitimi ise öğrencilerin geçmişe merak duymalarını ve merak ettikleri geçmişi öğrenme isteklerini doğrudan etkilemektedir. Bu nedenle ilkokulda öğrencilerin hangi tarihsel olguları merak ettikleri konusunda fikir sahibi olmak etkili bir sosyal bilgiler eğitimi ve bu alanda hazırlanacak öğretim programlarını ve ders materyallerini belirleme açısından önemlidir. Tarih merakı türlerini ortaya koymayı amaçlayan, devam eden bir kuram oluşturma sürecinin önemli bir basamağı olarak bu çalışmanın amacı ilkokul öğrencilerinin tarihte merak ettikleri kişileri, olayları, mekânları ve dönemleri belirlemek ve bu olguları neden merak ettikleri çerçevesinde tarih merakı türlerini ortaya koymaktır. Araştırmada nitel araştırma desenlerinden gömülü teoriye başvurulmuştur. Gömülü teori sürecinde araştırmanın katılımcıları çalışmanın amacı ve problemi doğrultusunda, nitel araştırma desenine uygun olarak amaçlı örnekleme yöntemlerinden maksimum çeşitlilik örnekleme esas alınarak belirlenmiştir. Araştırmanın örneklemini ülke genelinde yedi coğrafi bölge temel alınarak seçilen yedi ilde (İstanbul, Ankara, İzmir, Bolu, Mersin, Elazığ, Şırnak), orta ekonomik düzeyde belirlenen birer ilkokulda, her sınıf kademesinden onar öğrenci olmak üzere 280 kişi oluşturmaktadır. Araştırmanın verileri görüşme yönteminden faydalanılarak toplanmıştır. Araştırmacı belirlenen öğrencilerle okul içinde uygun bir ortamda her öğrenci ile 5-10 xvii dakika sürecek şekilde görüşmeler yapmıştır. Görüşmelerde öğrencilere tarihte en çok hangi kişiyi, olayı, mekânı, dönemi ve neden merak ettikleri sorulmuştur. Görüşmelerden elde edilen veriler analiz edilerek ilkokul öğrencilerinin tarih merakı türleri belirlenmiştir. Buna göre ilkokul öğrencilerinin tarihte en çok merak ettiği karakterler siyasi karakterler, askeri karakterler, dini karakterler, bilimsel karakterler, ailevi karakterler, tarih öncesi karakterler, sanatsal-edebi-sportif karakterler, diğer karakterler ve siyasi karakterlerin yakınları şeklinde temalara ayrılmıştır. İlkokul öğrencilerinin tarihte en çok merak ettiği olaylar yaşam-yaşam kesitleri, bilimsel olaylar, mimari olaylar, dini olaylar, askeri olaylar, siyasi olaylar ve diğer olaylar şeklinde temalara ayrılmıştır. İlkokul öğrencilerinin tarihte en çok merak ettiği mekanlar yaşam alanları, mimari yapıtlar, savaş alanları, ilülkeler, bilimsel mekanlar ve diğer mekanlar şeklinde temalara ayrılmıştır. İlkokul öğrencilerinin tarihte en çok merak ettiği dönemler tanınmış karakterler dönemi, tarih öncesi dönemler, askeri olaylar dönemi, önemli olaylar-tarihler, devletlerin dönemi ve diğer dönemler şeklinde temalara ayrılmıştır. İlkokul öğrencilerinin tarih merakı bağlamında en çok erkek karakterleri, özellikle Atatürk'ü merak ettiği görülmüştür. Ayrıca öğrenciler en çok siyasi ve askeri kişi ve olayları merak etmektedir. Yapılan analizler sonucunda ilkokul öğrencilerinin tarih merakı türlerinde bilişsel boyut, duyuşsal boyut ve psikomotor boyut temel alınmıştır. Bilişsel boyut kapsamında belirlenen tarih merakı türleri tarihsel bilgiye ve düşünme becerilerine dayalı merak türleri olan önemli merak, bilgi odaklı merak, bilgi boşluğuna dayalı merak, hipotetik merak, karşılaştırmaya dayalı merak, senkronik merak, sosyal merak, medyatik merak, sıradışı merak, sorgulayıcı meraktır. Duyuşsal boyut kapsamında belirlenen merak türleri duyuşsal öğrenmeye bağlı merak türleri olan sempatik merak, empatik merak ve estetik meraktır. Psikomotor boyut kapsamında belirlenen merak türleri deneyimsel öğrenmeye bağlı merak türleri olan realistik deneyimsel merak ve romantik deneyimsel meraktır. İlkokul öğrencileri arasında en yoğun görülen tarih merakı türleri tarihsel bilgiye bağlı olarak görülen önemli merak ve bilgi odaklı meraktır. En az görülen tarih merakı türleri ise düşünme becerilerine yönelik görülen merak türleri olarak senkronik merak, hipotetik merak, karşılaştırmaya dayalı merak ve sorgulayıcı meraktır.