İlkokul ve ortaokul ders kitaplarının Çocuk Hakları Sözleşmesi'nin genel ilkeleri bağlamında incelenmesi

Bu çalışmada Millî Eğitim Bakanlığı Talim Terbiye Kurulu Başkanlığı tarafından onaylanmış 1., 2. ve 3. sınıf hayat bilgisi, 4. sınıf insan hakları yurttaşlık ve demokrasi ile 4., 5., 6. ve 7. sınıf sosyal bilgiler ders kitaplarında yer alan içerik ve görsellerde; çocuğa yönelik ayrımcılık yasağı, çocuğun yaşama ve gelişme hakkı, çocuğun yüksek yararına öncelik tanınması, çocuğun görüşlerinin dikkate alınması ve katılım hakkı ilkelerine ne düzeyde yer verildiğini belirlemek amaçlanmıştır. Araştırma kapsamında 8 adet ders kitabı incelenmiş ve bu ders kitaplarına www.eba.gov.tr adresli genel ağdan ulaşılmıştır. Bu çalışmada ders kitaplarının incelenmesi amaçlandığından nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi ve analizi yöntemi kullanılmıştır. Araştırma sonucunda incelenen ders kitaplarında çocuğun katılım hakkı en fazla içerik ve görsele yer verilen ilke olmuştur. İkinci olarak çocuğa yönelik ayrımcılık yasağı ve üçüncü olarak çocuğun yaşama, gelişme hakkına yer verildiği görülmüştür. En az yer verilenin ise çocuğun yüksek yararına öncelik tanınması ilkesi olduğu tespit edilmiştir. Hayat bilgisi ders kitaplarında çocuğun yüksek yararına öncelik tanınması ilkesine yer verilmediği, sosyal bilgiler ders kitabında ilkelere birbirine yakın sayılarda yer verildiği fakat insan hakları yurttaşlık ve demokrasi ders kitabında çocuğa yönelik ayrımcılık yasağı ile çocuğun görüşlerinin alınması ve katılım hakkına daha fazla sayıda yer verilirken çocuğun yaşama ve gelişme hakkıyla çocuğun yüksek yararına öncelik tanınması hakkına daha az sayıda yer verildiği tespit edilmiştir. Çalışma sonucu tespit edilen bulgular benzer araştırmalardaki sonuçlar ile kıyaslanmış, tartışılmış ve yeni çalışmalara dönük öneriler sunulmuştur. ANAHTAR KELİMELER: İlköğretim, Ders Kitabı, Çocuk Hakları, Çocuk Haklarına Dair Sözleşme