İmam Mâturidî'nin Te'vîlâtu'l-Kur'ân'da gaybî konulara yaklaşımı

Gayb terim olarak insanın akıl ve duyuları ile ulaşamadığı alan anlamında kullanılan bir kavramdır. Gaybın kapsamını belirleyebilmek için insanın elde edebileceği bilginin sınırlarının ortaya konması gerekir. Bunun için insanın bilgiye ulaşma yolları tespit edilmeye çalışılmıştır. Ebu Mansûr el-Mâturîdî'nin oluşturduğu bilgi kuramında bilgiye üç vasıta ile ulaşılır. Bilgi kaynaklarının ilki; duyular (a'yân) insanın hem beş duyu hem iç gözlemini ifade etmek üzere kullanır. Matûridî'nin ikinci bilgi kaynağı olarak gördüğü haber ise; vahiy, haber-i Resul ve genel haberler olmak üzere üç kısımdır. Bilgi kaynaklarının sonuncusu ise; istidlal yani akıl yürütmedir. İnsan bu vasıtalarla bilgi edinir ve zihinde bir anlama ulaşır. İşte gayb kavramı tam olarak, insanın bu vasıtalarla zihninde bir anlama ulaşamadığı alan ve konuları ifade eder. Bu muğlaklık eşyanın özüne ait değildir, insanın o eşya ile ilişkisi bağlamında ortaya çıkar. Bu nedenle gayb kavramı mutlak ve izafi gayb olmak üzere iki gruba ayrılarak değerlendirilir. İki gruba ayrılmış olsa da neyin mutlak, neyin izafi gayb kapsamına gireceğini belirlemek önem kazanır. Kabaca bir tarifle mutlak gayb, sadece Allah'ın ihata edeceği bilgi sahası olarak değerlendirirken şartların ve zamanın belirlediği bilinmezlikler izafi gayb ismini alır. Mâturîdî de gaybı aynı şekilde iki grupta değerlendirir. Gayba dair durumlar hakkındaki sorular, bu kavrama yüklenen manaya göre değişiklik oluşturur. Bu çalışma, İmam Mâturîdî'nin sadece mutlak gayb kapsamına giren konulardaki usûlünü tayin etmeye çalışmak üzerinedir.