Sermaye kaçışlarının seçilmiş gelişmekte olan ülkelerde ekonomik performans üzerine etkileri: Karşılaştırmalı bir analiz

Sermayenin kıt olduğu ülkelerden sermaye kaçışı sorunsalı son yıllarda ampirik literatürde yoğun bir şekilde ele alınmaktadır. Bu kapsamda yapılan eski çalışmalar sermaye kaçışının ölçümü ve belirleyicileri üzerine odaklanırken, son yıllarda yapılan çalışmaların sermaye kaçışının ilgili gelişmekte olan ülkelerin çeşitli makroekonomik göstergeleri üzerindeki etkileri üzerine yoğunlaştığı gözlenmektedir. Literatürde genellikle ülkeye özgü ya da bölgeye özgü çalışmaların yürütülürken, sermaye kaçışının olduğu ve olmadığı durumlar altında ülkeler arası ve bölgeler arası karşılaştırmalı analizler yeterince ele alınmamıştır. Bu bağlamda bu çalışma bu boşluğu doldurma arayışındadır. Bu arayış bağlamında çalışmada 1981-2019 dönemi kapsamında dünya civarındaki dört gelişmekte olan bölgeden (Asya, Afrika, Latin Amerika ve Geçiş Ekonomileri) 38 gelişmekte olan ülkenin sermaye kaçışı serilerini elde etmek için gerekli modifikasyonlarla birlikte Dünya Bankası'nın kalıntı yaklaşımı kullanılmaktadır. Elde edilen sermaye kaçışı serileri sermaye kaçışının bu ülkelerin bireysel olarak kişi başına çıktı büyümeleri üzerindeki etkisini incelemek için ARDL Sınır Testi yaklaşımı kullanılarak analiz edilmektedir. Bu yaklaşım, gelişmekte olan ülkelerdeki sermaye kaçışının bu ülkelerin kişi başına çıktı büyümesi üzerindeki etkisinin ülkeler arası ve bölgeler arası karşılaştırmasını mümkün kılmaktadır. Gelişmekte olan ülkelerden sermaye kaçışları her ne kadar Latin Amerika ülkelerinde çok yüksek olsa da, bu problem sermaye kaçışının milli gelir içerisindeki payı bakımından Afrika ülkelerinde daha yoğun gözükmektedir. Sermaye kaçışının kişi başına çıktı büyümesi üzerindeki etkisi, farklı bölgelerden gelişmekte olan ülkelerin dikkate alınarak yapıldığı karşılaştırmalı analizlerde de benzerdir. Analiz bulguları, sermaye kaçışının büyümeyi yavaşlatıcı etkisinin Afrika ülkelerinde çok daha şiddetli olduğunu göstermektedir. Buna göre sermaye kaçışının Afrika ülkelerinin ekonomik büyümeleri üzerindeki negatif etkisi Asya ülkelerininkinden yaklaşık bir buçuk kat ve Latin Amerika ülkelerininkinden yaklaşık iki kat daha fazladır. Sermaye kaçışının Geçiş Ekonomilerinin kişi başına çıktı büyümesi üzerindeki negatif yönlü etkileri tespit edilmiştir. Çalışmada ayrıca sermaye kaçışıyla birlikte reel döviz kuru sapmasının ekonomik büyüme üzerindeki etkileri Türkiye özelinde analiz edilmiştir. Buna göre Türk Lirası çalışma dönemi boyunca altı defa aşırı değerlenme ve eksik değerlenme evreleri geçirmiştir. Bir ülke parasının eksik değerlenmesinin o ülkede yaşayan yerleşiklerin varlıklarını yurtdışında tuttuklarını ve dolayısıyla sermaye kaçışının ortaya çıktığını öne süren yaygın argümana göre, Türk Lirası'nın eksik değerlendiği dönemler boyunca Türkiye en büyük miktarda sermaye kaçışını 2010'lu yıllarda tecrübe etmiştir. Sermaye kaçışı ve reel döviz kuru sapmasının Türkiye'nin kişi başına çıktı büyümesi üzerinde ters yönde etkileri öngörülmektedir. Daha da önemlisi, bir yandan ekonomik büyümeyi pozitif yönde etkileyen eksik değerlenme diğer yandan sermaye kaçışını teşvik etmesi nedeniyle ekonomik büyüme üzerinde negatif etki yaratmaktadır. Bu bağlamda gelişmekte olan ülkelerdeki sermaye kaçışının bu ülkelerin kalkınma hedeflerinin önünde ciddi bir engel oluşturduğu söylenebilir. Bu yüzden çalışmanın bulguları önemli politika çıkarımlarını da mümkün kılmaktadır. Buna göre hükümet ve para otoritelerinin, beşeri sermayenin gelişimiyle birlikte elverişli yatırım ortamını ve iyi yönetişimi teşvik eden politikalar benimsemeleri önerilmektedir. Bu durum sadece sermayenin yurtiçinde kalmasına yol açmayacak, aynı zamanda sermayenin kıt olduğu bu bölgelere yeni sermaye akımları yaratarak sermaye rezervinin artmasını da sağlayacaktır