In vitro yetiştirilen salvia limbata c.a.mey'de UV-B ışınının büyüme ve gelişme üzerindeki etkisi

Bu tez çalışmasında, erken vejetatif büyüme (EVB) ve geç vejetatif büyüme (GVB) evresindeki Salvia limbata kültürlerinin UV-B uygulamalarına karşı verdikleri yanıtlar incelenmiştir. Bu bağlamda, iki farklı gelişim aşamasındaki kültürler, farklı sürelerde (15, 30, 45 ve 60 dk) UV-B ışınına maruz bırakıldıktan sonra tüm grupların sürgün sayısı, gövde uzunluğu, toplam fenolik ve flavonoid içeriği ile toplam antioksidan aktivite verileri değerlendirilmiştir. Uygulama gruplarına ait büyüme yanıtları, antioksidan aktivite potansiyeli, toplam fenolik ve flavonoid içerik miktarları gelişim evresi ile uygulama süresine bağlı olarak değişken bulunmuştur. Sürgün sayısı ve gövde uzunluğu bakımından Uygulama grupları ile kontrol kıyaslandığında, en iyi sonuç EVB evresinde 15 dk. UV-B uygulamasından alınmıştır. Bu grupta, eksplant başına düşen sürgün sayısı (4,7000±1,15) ile gövde uzunluğuna ait veriler (7,5750±0,43 cm.) istatistiksel olarak da önemli bulunmuştur. Sürgünlerde morfolojik gelişimin kontrolleri ile benzer bulunması ve sürgün sayısı ile gövde uzunluğu sonuçlarının da kontrollerinden yaklaşık 2.5 kat fazla olması, 15 dk.'lık uygulama süresinin büyüme ve gelişim üzerindeki olumlu etkisini açıklamaktadır. Aksine, 30 dk.'lık UV-B sürgünlerde hafif renk değişimine, yaprak ayasında genişlemeye, gövde kalınlaşmasına ve en önemlisi sürgün sayısında (2,3000±0,21) ciddi bir düşüşe neden olmuştur. Söz konusu bu duruma rağmen, bu gruba ait sürgün sayısının kontrol grubundan (1,9000±0,160) daha fazla olduğu kaydedilmiştir. 45 ve 60 dk.'lık uygulamalardan sonra her iki gruba ait sürgün sayılarının istatistiksel olarak benzer olduğu, ancak diğer gruplardan farklı olarak bu uygulama süreleri yapraklarda sararma, nekrotik lekeler, yaprak kalınlığında artış ve yaprak petiyollerinde kısalmaya neden olmuştur. GVB evresinin tüm uygulama gruplarında, gövde uzunluğuna ait veriler istatiksel olarak benzerlik göstermiştir. GVB evresinde 15 dk.'lık süre, sürgün sayısı (2,8500±0,20) ile gövde uzunluğunda (4,4350±0,13 cm.) artış sağlamış olmasına rağmen EVB evresinin aynı süresi için elde edilen sonuçlar kadar verimli bulunmamıştır. Aynı zamanda, GVB evresinde 15 dk. UV-B uygulaması yapraklarda küçülmeye ve hafif renk değişimine yol açmıştır. Kontrol grubuna kıyasla, GVB evresinde 30 dk.'lık uygulama ile eksplant başına düşen sürgün sayısında yaklaşık 1.8 kat artış, 45 dk.'lık uygulamada ise yaklaşık 2 kat artış gerçekleştiği tespit edilmiştir. Diğer uygulama sürelerinden farklı olarak, 60 dk. UV-B yapraklarda küçülme, kahverengileşme, yaprak petiollerinde kısalma ve yoğun miktarda taban kallus oluşumuna neden olmuştur. Bu tez çalışmasında uygulama gruplarına ait özütlerde toplam fenolik madde birikiminin, UV-B maruziyet süresine ve gelişim aşamasına bağlı olarak değiştiği belirlenmiştir. EVB evresinde 15 dk.'lık UV-B grubu hariç, uygulama süresinin uzamasına bağlı olarak özütlerin toplam fenolik madde miktarında bir düşüş gözlenmiştir. GVB evresinde ise 60 dk.'lık uygulama (413.73±6.14 µg GAEs/mg ekstre) dışında, sürenin uzamasına bağlı olarak toplam fenolik madde miktarındaki artış, kontrol grubundan daha düşük bulunmuştur. Bu çalışmanın sonuçları, EVB ve GVB evrelerinde kültürler ait özütlerde, toplam flavonoid miktarının uygulama süresine bağlı olarak değiştiğini göstermektedir. Kontrol grubuna (20.36±1.48 µg QEs/mg ekstre) kıyasla bu parametreye ilişkin en iyi veri, EVB evresindeki 15 ve 30 dk.'lık uygulama gruplarından (sırasıyla, 99.63±2.05; 83.42±1.79 µg QEs/mg ekstre) alınmıştır. Uygulama süresinin (45 ile 60 dk. UV-B) uzamasına bağlı olarak toplam flavonoid miktarında ciddi bir düşüş gerçekleşmesine rağmen elde edilen sonuçların kontrollerinden daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. GVB evresinde ise bitkisel özütlerdeki toplam flavonoid birikiminin uygulama süresinin uzamasına bağlı olarak düzenli bir şekilde arttığı belirlenmiştir. Bu gelişim evresindeki en fazla flavonoid birikimi 60 dk.'lık sürede (49.18±1.74 µg QEs/mg ekstre), en az birikimin ise 15 dk.'lık sürede (22.61±1.26 µg QEs/mg ekstre) gerçekleştiği belirlenmiştir. Bu tez çalışmasında, uygulama gruplarına ait bitkisel özütlerde toplam antioksidan aktivite potansiyeli, DPPH test yöntemi kullanılarak incelenmiştir. Bu amaca yönelik yapılan analizler sonucunda, kontrol ve pozitif kontrollerin derişimi arttıkça toplam antioksidan aktivite verilerinde tespit edilen artış, EVB ve GVB evrelerinin tüm uygulama gruplarında da kaydedilmiştir. Analiz sonuçları, EVB evresindeki 15 dk.'lık uygulama grubuna ilişkin toplam antioksidan aktivite potansiyelinin kontrol grubuna yakın olduğunu göstermektedir. Ancak, GVB evresindeki 60 dk. UV-B grubuna ait 100, 150 ve 200 µg/ml derişimli özütlerinde, toplam antioksidan aktivite potansiyelinin kontrol özütlerine kıyasla daha aktif olduğu kaydedilmiştir. Sonuç olarak, uygulama gruplarına ait bazı derişimlerde, antioksidan aktivite verilerinin kontrol grubuna yakın veya daha yüksek olduğu belirlenmiştir.