İbn Miskeveyh'in adalet düşüncesinin bireysel ve toplumsal boyutları

10. yüzyıl filozofu olan İbn Miskeveyh İslam felsefesi geleneğinin ahlak düşüncesine katkısı ile kendinden sonra gelen birçok filozofu etkileyen bir düşünürdür. Bu çalışmada, İslam ahlak felsefesinin Abbasi dönemi çeviri hareketinden sonraki döneme tekabül eden çağın filozofu olarak İbn Miskeveyh'in adalet kavramını etik ve siyasal düzlemde nasıl kullandığının tahlili ile, bu kullanışın nefs kavramı ve erdemler etiğindeki yansımaları ele alınmak istenmiştir. Bilhassa en önemli eseri Tehzibu'l-ahlak'la beraber nefs kavramına yaklaşımı ele alınmaya çalışıldı. Erdemlerin meleke olarak nefste yerleşmesi ve adalet erdeminin bu noktada işgal ettiği konum anlaşılmaya çalışılmıştır. Adalet konusundaki kısa risalesi Risale fi mahiyet'l-adl okuması üzerinden adaletin İbn Miskeveyh tarafından nasıl kısımlandırıldığı anlaşılmak istenmiş olup, bahsi geçen risalede yapılan adalet taksiminin Tehzibu'l-ahlak üzerindeki izdüşümleri analiz edilmek istenmiştir. Aristocu ve Yeni Platoncu tutumu ile üç-parçalı ruh ve orta eylem yaklaşımının kavrama yaptığı etkinin de ele alındığı çalışmada filozofun insanın doğasına dair yaklaşımı ile özellikle nefsi yetkinliği ve bu bağlamda adalet erdeminin tesisi düşüncesi tezin çekirdeğini oluşturmaktadır. Nefs kavramından başlayarak sistemleştirdiği bireyin ahlaki yetkinleşmesine dair düşünce dünyasının adalet kavramındaki yansımaları ve bu yansımaların medeni insanın sosyal ilişkilerinde oynadığı rol bu bağlam da incelenecektir.