İnsan haklarının evrenselliği düşüncesinin mekansal değişimi

İnsan hakları, Soğuk Savaş sonrası dönemde küresel gündemin önemli maddelerinden biri haline gelmiştir. İnsan haklarının evrenselliği düşüncesine yöneltilen mekansal itirazlar ise bu gündemin belirleyici unsuru olarak öne çıkmıştır. Batı'nın insan hakları alanında gerek söylem gerekse uygulama bakımından sergilediği tek tipleştirici tutum, aynı zamanda kendi karşıtını da yaratmıştır. Batı dışı olarak saptanan coğrafyaların ortak bir Doğu kimliği geliştirmeleri sözü edilen totaliter tutuma bir tepki niteliğindedir. Böylece, oryantalist söylemin aksine, insan hakları aracılığıyla Doğu, kendi kimliğini bağımsız olarak geliştirme fırsatı bulmuştur. Bu çalışmada, insan haklarının evrenselliği düşüncesine yöneltilen mekansal itirazların iki farklı boyutu ele alınmıştır. Birincisi, gelişme hakkını öne çıkaran Çin Halk Cumhuriyeti resmi insan hakları görüşüdür. Bu görüşe göre, insan haklarının evrenselliği onun Batılı algılamasıyla sınırlanamaz. Başka bir deyişle insan hakları evrenseldir ve onun Batılı kavramlaştırması evrenselliğe ulaştıran yollardan sadece biridir. İkincisi ise, Neo-Osmanlıcı söylemde insan hakları aracılığıyla geleneğin meşrulaştırılmasıdır. Modernist söylemin ürünü insan hakları reddedilmemekte, ancak bu haklara Osmanlı tarihinden referanslar sağlanarak insan haklarının Batılı olmadığı kanıtlanmaya çalışılmaktadır. Böylece, Neo-Osmanlıcı söylemde insan hakları geleneği haklılaştırmak için araçlaştırılmıştır. Sonuçta bu iki örnekte de görüleceği üzere insan hakları alanında mekansal itirazlar evrensellik özelliğinden çok bu hakların Batılı karakteri üzerinde odaklanmaktadır.