Dışişleri Bakanlığının kurumsal evrimi ve dış politika yapım sürecindeki rolü

Osmanlı Devleti uzun süre tek taraflı diplomasiyi benimsemiş ve karşılılıktan kaçınmıştır. Bununla beraber, tarihsel süreç içerisinde, yeni bir diplomatik anlayış/tutum gerektiren kırılmalar olmuştur. Bu nedenle, Osmanlı Devleti ancak on sekizinci yüzyılın son on yılında "karşılıklı diplomasi" yi benimsemiş ve Avrupa başkentlerine daimî elçiler göndermiştir. Bu anlamda, bu tez Osmanlı Devleti'nin ve modern cumhuriyet döneminin diplomatik yöntem ve anlayış değişiminin nedenlerini anlamaya çalışmaktadır. Ayrıca, tez, yeni diplomasi kavramını ve uygulamalarını benimsemenin çoğunlukla iç ve dış faktörler olmak üzere iki analiz düzeyinde gerçekleştiğini iddia etmektedir. Tez, iki analiz düzeyinde ortaya çıkan bu diplomatik anlayış değişikliklerinin, 1836'da Dışişleri Bakanlığı'nın kurulması ile sonuçlanan dış politika ve diplomasinin kurumsallaşma sürecinin önünü açtığını savunmaktadır. Bu noktada, tez, bakanlığın kurumsal yapısındaki "değişim" ve "sürekliliğin" de iki analiz düzeyinde gerçekleştiğini ortaya koymaktadır. Bu yeni kurumsallaşmış diplomasi ve dış politika anlayışı, dış politika karar alma sürecinde giderek daha etkili hale gelmiş ve kurumsal hafızayı ve kurumsal yapı geleneğini modern Türkiye'ye bırakmıştır. Bu noktada tez, Cumhuriyet döneminin başlarında, özellikle tek partili dönemde, dış politikanın temel hedeflerinin, Osmanlı Devleti'nin son yüzyılınkiyle neredeyse aynı kalmasına rağmen, bakanlığın dış politika karar alma sürecindeki rolünün zayıfladığını ileri sürmektedir. Ayrıca, tez, sadece Osmanlı döneminde değil aynı zamanda Cumhuriyet döneminde de nihai karar biriminin ve bakanlığın dış politika kararlarındaki rolünün değişen zaman ve konuya bağlı olarak farklılık gösterdiğini açıklamaktadır. ANAHTAR KELİMELER: Dış Politika, Dışişleri Bakanlığı, Karar Alma Süreci, Osmanlılar, Türkiye Cumhuriyeti BİRKAN, Onur Yüksek Lisans, Uluslararası İlişkiler Anabilim Dalı Danışman: Prof. Dr. Birol Akgün Haziran 2019