İnternet bağımlılığı tanısı alan ergenlerin sosyal bilişsel becerilerinin değerlendirilmesi

Giriş: İnternet bağımlılığı; internetin așırı kullanılması, internet kullanım isteğinin önüne geçilememesi, internete bağlı olmadan geçirilen zamanın önemini yitirmesi, internetten yoksun kalındığında așırı sinirlilik hali ve saldırganlık olması ve kişinin iș, sosyal ve ailevi hayatının giderek bozulması olarak tanımlanabilir. Birçok çalışmada internet bağımlılığının psikososyal açıdan çocuk ve ergenlerin ruh sağlığını olumsuz yönde etkilediği ve sosyal gelişim üzerinde olumsuz etkileri olduğu gösterilmiştir. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB), çocukluk çağında başlayan, kişinin yaşına uygun olmayan dikkat eksikliği, hiperaktivite ve dürtüsellik semptomları ile karakterize nörogelişimsel bir bozukluktur. DEHB, bilişsel, akademik, ailesel ve mesleki işlevler gibi günlük yaşamın çeşitli alanlarının yanı sıra sosyal işlevsellikte de bozulma ile ilişkilidir. Bir bilgi işlem süreci olan sosyal biliş, doğuştan gelen aşamalı olarak örgütlenmiş bir modülü temsil eder. Kişinin, diğerlerinin inançlarını ve niyetlerini anlayabilme aracılığıyla onların davranışlarının anlamını çıkarabilmesi, kendisinin dışındaki kişilerin kendininkinden farklı bir zihne sahip olduklarını fark edebilmesi, öngörebilmesi ve bunlara uygun karşılıklar vererek karmaşık sosyal çevreler ile etkileşime girebilmesi sosyal bilişsel işlevler içerisinde yer almaktadır. Amaç: Çalışmamızda, İnternet Bağımlılığı ve İB+DEHB tanılı olguların, sosyal bilişsel özelliklerinin ve duygu düzenleme becerilerinin değerlendirilmesi ve bulguların sağlıklı kontrol olguları ile karşılaştırılması amaçlanmıştır. Çalışmamızda, ayrıca İB ve İB+DEHB tanılı olguların internet kullanım özelliklerinin saptanması amaçlanmaktadır. Yöntem: Çalışmamızın evrenini, Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Teknoloji Polikliniği'ne başvuran, 12-17 yaş arası 30 İB olgusu, aynı polikliniğe başvuran 12-17 yaş arası 30 İB+DEHB olgusu ve hasta gruplarına benzer sosyodemografik özelliklere sahip 30 sağlıklı kontrol olgusu oluşturmaktadır. Öncelikle tüm olgulara, komorbid tanıların DSM-IV-TR kriterleri doğrultusunda değerlendirilmesi amacıyla K-SADS-PL uygulanmıştır. Değerlendirme sonucunda psikotik bozukluk, duygudurum bozukluğu, anksiyete bozukluğu, özgül öğrenme bozukluğu gibi eşlik eden psikiyatrik hastalıkları olan olgular çalışmaya dahil edilmemiştir. WISC-R yapılmış ve normal zeka düzeyine sahip olgular çalışmaya alınmıştır. Sonrasında çalışmaya alınan tüm olgulara yaş, cinsiyet, okul ve aile bilgilerini sorgulayan sosyodemografik veri formu uygulanmıştır. Tüm olgulara, internet bağımlılığı ölçeği, Bapint bağımlılık ölçeğine ek olarak, beck depresyon ölçeği, genel değerlendirme ölçeği ve yıkıcı davranış bozukluklarının değerlendirilmesine yönelik DEHB ölçekleri kullanılmıştır. Tüm olguların duygu düzenlemede güçlük düzeyleri DDGÖ ile değerlendirilmiştir. Sosyal biliş özelliklerinin değerlendirilmesi amacıyla Yüzler Testi, Gözler Testi, Beklenmeyen Sonuçlar Testi, Gaf Testi, İma Testi ve Anlamı ve İlişkileri Kavrayabilme Testi kullanılmıştır. Bulgular ve Sonuç: Sosyal bilişsel becerileri değerlendirdiğimiz tüm testlerde, İB ve İB+DEHB grupları, kontrol grubuna göre anlamlı düzeyde yetersizlik göstermiştir. Duygu düzenlemede yaşanan güçlükleri değerlendirmek amacıyla kullanılan DDGÖ'nin toplam puanı, İB ve İB+DEHB gruplarında kontrol grubuna göre anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur. Bu çalışmada ayrıca, sosyodemografik değişkenler ile internet bağımlılık durumu arasındaki ilişkiler ve internet kullanım özellikleri incelendi. İnternet bağımlısı olan gruplarda internette zaman geçirme daha fazla olduğu, sosyal medya tercihlerinin ve oyananan oyun türünün değiştiği saptandı. Cinsiyetler arasında bağımlılık şiddetinin değişmediği ancak internet kullanım amaçlarının değiştiği belirlendi. İB ve DEHB'de sosyal fonksiyonlardaki yetersizlik birçok çalışmada gösterilmiştir. Çalışmamızın verileri, bu hastalıkların daha etkin ve kalıcı tedavisi için, olguların sosyal bilişsel özelliklerinin tanınması ve hastaya özgü tedavi yaklaşımlarının buna göre belirlenmesinin önemini ortaya koymaktadır.