Zorlu çatışmalar ve saldırı mantığı: Somali'deki denetimsiz alanlar ve ulusal ve bölgesel güvenlik üzerine olası yansımaları

Somali'de son otuz yılda yerel çatışmalardan terörizm, sınır ötesi kaçırma olayları, insan kaçakçılığı, korsancılık, göç ve suikastlarla dolu bir bölgesel güvenlik krizine evrilen hızlı bir dönüşüm yaşandı. Bir yandan bölgede yaşanan çatışmaların yarattığı etkilere duyulan kaygılar giderek artarken, diğer yandan da yarım milyondan fazla insanın ölümü ve diğer milyonlarca insanın da yerlerinden edilmesiyle sarsılan ülkenin karşı karşıya kaldığı bu insani dram sıklıkla bölgede yürütülen akademik çalışmaları geri planda ve barış elçiliği denemelerini ise sonuçsuz bıraktı. Bu tez Somali'nin Afrika Boynuzu'ndaki yerel ve bölgesel güvenliği nasıl ve niçin etkilediğini incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada resmi devlet raporları, akademik çalışmalar ve medya yayınlarının yanı sıra sivil toplum kuruluşları tarafından hazırlanan belgelerin bir araya getirilip incelenmesi marifetiyle nitelikli bir araştırma yaklaşımı benimsendi. Somali ve bölgede yaşanan saldırılara müdahil olan aktörleri ve eğilimleri analiz etmek amacıyla çeşitli çatışma raporlarını içeren veri tabanından alınan bilgiler değerlendirildi. Tez altı bölümden oluşmakta olup, birinci bölüm karmaşıklık ve denetlenmeyen alan teorileri bağlamında Somali'de yaşanan çatışma ortamının incelenmesi ile başlamaktadır. Bu bölümde ayrıca, çalışmada kullanılan metodoloji ayrıntılı bir şekilde ele alındı. İkinci bölümde Somali toplulukları arasındaki kabile yapılanmaları ve çatışmanın doğasını şekillendiren 'zayıf-bağlantılı' ağların kökenleri araştırıldı. Üçüncü bölümde Somali'deki istikrarsızlıkların sömürgecilik sonrası ve tarihsel kökenlerine ilave olarak barış çabalarının tarihsel süreci ve bunların neden başarısız olduğu tartışıldı. Dördüncü bölümde, Somali'deki çatışmaların karmaşık yapısına değinildi ve saldırı mantığı ve çatışmaların yıllar içindeki dönüşümü ele alındı. Beşinci bölümde Somali'de yaşanan çatışma ortamının ulusal ve bölgesel güvenlik üzerindeki olası sonuçları tartışılırken, altıncı ve bulguların açıklandığı bölümde Somali'deki çatışmalar ile toplumun sosyo-ekonomik, siyasal ve toplumsal birliktelik unsurları arasındaki bağlantı noktası irdelendi. Çalışmada, Somali'deki durumun bölge üzerindeki etkilerinin, sıklıkla göz ardı edilen üç meseleden alevlendiği öne sürüldü. Bunlardan ilki suç örgütlerine yapılanma, eğitim alma ve ülke içinde ve dışında saldırılar düzenleme imkanı veren ülke içinde denetimsiz alanların oluşumudur. İkincisi ise çatışmanın bir iç çatışmadan çok organize suç haline dönüşmesi ve bunun var olan durumu kontrol edilmesi güç bir hale getirmesidir. Bu durum yalnızca Somali ve komşu ülkelere ciddi güvenlik tehditleri oluşturmakla kalmayıp, aynı zamanda barış çabalarını da zayıflatarak söz konusu suç eylemlerinin daimi aktörlerine ülke içindeki istikrarsızlıktan faydalanmaya devam etme imkanı tanıdı. Çatışmanın bölgesel bir boyut kazanmasına etki eden üçüncü unsur ise bölge ülkelerinin, ülke içindeki saldırı mantığını güçlendirmeye devam eden krize müdahil oldukları algısıdır. Çalışmada söz konusu bu üç unsur, Afrika Boynuzu'nda barış ortamının önündeki kritik engeller olarak tanımlanmaktadır.