İslâm tarihinde müsâdere uygulamaları (Hz. Peygamber (SAS) döneminden Emevilerin sonuna kadar)

İslâm dini, mal-mülk edinmeye izin vermiş; başka bir deyişle kişilere özel mülkiyet hakkı tanımıştır. Ancak bu hakkın ülke ve toplum zararına kullanılmasını engellemek amacıyla bazı tedbirlere başvurulmasını da uygun görmüştür. Bu tedbirler bağlamında malî bir ceza olarak kabul edilen müsâdere de devreye konulmuş ve İslâm tarihi boyunca birçok yöneticinin ve zengin şahsın malları müsâdere edilmiştir. Bu çalışma, Hz. Peygamber, Hulefâ-i Râşidîn ve Emeviler dönemindeki müsâdere uygulamalarını ele almaktadır. Çalışma giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Girişte müsâderenin kavramsal çerçevesi çizildikten sonra müsâdere benzeri uygulamalara değinilmiş ve İslâm öncesi dönemlerdeki müsâdere uygulamalarından bahsedilmiştir. Birinci bölümde Hz. Peygamber dönemindeki müsâdere uygulamaları ele alınmıştır. Hz. Peygamber'in 622-632 yıllarını kapsayan Medine İslâm Devlet başkanlığı süresince gerçekleşen müsâdereler, İslâm şeriatının tatbik edilmesi, adaletin sağlanması, güvenliğin tesis edilmesi ve genel ahlakın korunması amacıyla yapılmıştır. İkinci bölümde, 632-661 yıllarını kapsayan Hulefâ-i Râşidîn dönemindeki müsâdere uygulamaları incelenmiştir. Bu dönemde özellikle Hz. Ömer'in (634-644) müsâdere uygulamaları dikkat çekicidir. Hz. Ömer'in otoriter ve hassas yönetim anlayışı, müsâdere uygulamalarının sık görülmesine neden olmuştur. Üçüncü bölümde 661-750 yılları arasında İslâm dünyasının liderliğini yapan Emevilerin uyguladıkları müsâdereler ele alınmıştır. Emevi halifeleri arasında Ömer b. Abdülaziz, adil yönetimi ile Emevi yönetim tarzının dışına çıkmış ve daha önce haksız şekilde müsâdere edilen malları sahiplerine iade etmiştir.