İsmail Hakkı Bursevî'nin Şerhu Nuhbeti'l-Fiker adlı eserinin tahkik ve tahlili

İsmail Hakkı Bursevî, XVII. yüzyılın ikinci yarısıyla XVIII. yüzyılın ilk çeyreğinde yaşamış, özellikle Ruhûl-Beyân adlı tefsiriyle şöhret bulmuş bir mutasavvıftır. Ancak Bursevî kendisini tasavvuf ile sınırlamamış, hemen hemen İslâmî ilimlerin her birine dair bir ya da birkaç eser kaleme almış çok yönlü bir ilim adamıdır. Onun ilgilendiği alanlardan birisi de hadistir. Nitekim bu alanda kaleme aldığı Şerhu Nuhbeti'l-Fiker adlı eseri, Osmanlı'da hadis usûlüyle ilgili en çok istinsâh edilen, üzerine şerhler ve hâşiyeler yazılan ve Türkçe'ye çevrilen İbn Hacer'in Nüzhetü'n-Nazar adlı eserinin en hacimli şerhidir. İsmail Hakkı Bursevî'nin Şerhu Nuhbeti'l-Fiker Adlı Eserinin Tahkik ve Tahlili başlığını taşıyan tezimiz, bu mühim eserin tahkik ve farklı açılardan değerlendirilerek tahlil edildiği bir çalışmadır. Çalışma bir giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde çalışmanın konusu, metodu ve kaynakları ele alınmıştır. Birinci bölümde İbn Hacer ve İsmail Hakkı Bursevî'nin hayatları, ilmî kişilikleri ve eserleri hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde Bursevî'nin Şerhu Nuhbeti'l-Fiker adlı eserinin tanıtımı ile eserin tahkik ve tahricinde takip edilen metot hakkında bilgi verilmiştir. Bu bölümde eserin tanıtımıyla ilgili olarak ismi ve yazılış gayesi, nüshaları, genel özellikleri, hadis usûlü tarihindeki yeri, müellifin kaynak kullanımı ve kaynakları alt başlıklarıyla birlikte ele alınmıştır. Eserin tahkik ve tahricinde takip edilen metot hakkında ayrıntılı bilgi verilmiştir. Eserin tamamı Türkçe olan giriş, birinci ve ikinci bölümlerden oluşan tahlil bölümünde araştırmada pratiklik sağlamak amacıyla kitap ve şahıs isimlerinde transkripsiyon işaretleri kullanılmamış, yine okumayı kolaylaştırmak için imlâda kelimelerin Türkçe kullanışları esas alınmıştır. Dipnotlar müelliflerin isim ve soyadlarına veya meşhur isimlerine göre düzenlenmiş, kitap ve makale adlarında anlaşılabilir bir kısaltma yoluna gidilmiştir. Eserlerin tam isimleri, baskı yeri ve tarihleri müelliflerin vefat tarihleriyle birlikte bibliyografya listesinde verilmiştir. Üçüncü bölümde ise eserin Arapça tahkikine yer verilmiştir. Tamamı Arapça olan bu bölüm belgesel neşir niteliğinde (documentary/diplomatic editing) bir çalışma olduğundan sahih metnin inşası hedeflenmemiştir. Bu nedenle tahkik metnine müellif nüshası (الأصل) esas alınmış, diğer nüshaların bu nüshadan farklılıkları ilgili dipnotlarda belirtilmiştir. Çalışmanın sonuna eklenen konu fihristiyle de eserden istifade kolaylaştırılmaya çalışılmıştır.