İstanbul tekkelerinin kültürel hayata etkileri (Özbek tekkeleri örneğinde)

Tezimizde, Osmanlı zamanında İstanbul gibi bir şehirde tarikatlar ve bu tarikatların oluşturduğu tekkelerin neyi amaçladığını, insanları hangi yönde etkilediğini, devletle ilişkilerini ve genel olarak İstanbul'a ne kattığını ele alan bir konu anlatılmaktadır. Osmanlı döneminde, İstanbul'un gelişiminde büyük rollere sahip olan tarikatlar, onların kurucularının hangi yollardan geçtiği, hangi düşünceye sahip oldukları ve insanları neyi amaçlayarak bir tekke altına topladıklarını geniş bir şekilde ele aldık. Tarikatların hangi dönemde güçlü, hangi dönemde zayıf olduğunu ele alarak, Osmanlıda devlet-tekke ilişkisinin birbiri ile tamamen iç-içe geçmiş olan durumunu analiz ettik. Bu tezde, Osmanlı döneminde ki önemli tekkelerin nelerle uğraştığını, önce cemaatine sonra ise diğer insanlara ne vaat ettiğini, bazı tekke şeyhlerinin gelişimde büyük rollere sahip oldukları gerçekleri ortaya konuldu. Tekkelerin bazen bir ilim mektebi, bazen bir yatakhane, bazen de bir hastane rolünü aldığını detaylandırdık. Tüm bu tekkelerin biri biriyle ortak yanlarını, tarikatlar arası münakaşaları, tarikat ve devletin ilişkilerini ele aldık. Devletin tarikatlara karşı bazen çok sert önlem aldığını, bazen de aynı yönde ilerlediğini tasdik ettik. Tekkelerin oluşumu ve cemiyetle bağlantıları bunu göstermektedir ki Osmanlı İstanbul'unda var olmuş tarikatlar ve tekkeler devrin yaşam biçimini, insanların düşüncelerini ve cemaatlerin söz sahipliğini doğrudan etkileyen bir unsur olmuştur.