İstanbul'un Esenyurt ilçesindeki liselerde okuyan öğrencilerin riskli sağlık davranışları üzerine bir araştırma

Bu çalışmada; ergenlerin riskli sağlık davranışlarının belirlenmesi, ergen sağlığının korunması, ergenlerin zararlı alışkanlıklardan uzak tutulması, bu doğrultuda, geleceğe sağlıklı, bilinçli ve farkındalık düzeyi yüksek nesiller yetiştirilmesine katkı sağlamak amacıyla, önerilerde bulunulmuştur. İstanbul'da, Esenyurt ilçesinin sınırları içinde bulunan devlet liseleri ve bir özel lisenin iki ayrı şubesinde, lisede okuyan öğrencilerin riskli sağlık davranışları araştırılmış ve elde edilen bulgular birbirleriyle karşılaştırılmıştır.Araştırma, İstanbul'un Avrupa yakasında, yeni gelişmeye başlayan Karadeniz, İç Anadolu, Doğu ve Güneydoğu bölgesinden oldukça fazla göç alan Esenyurt ilçesinin on bir devlet lisesi ile bir özel kolejin Beylikdüzü ve Esenkent şubesinin, 9., 10., 11., ve 12., sınıflarında okuyan ve sınıf listelerinden rastgele yöntem ile seçilen lise öğrencilerine uygulanmıştır. Araştırmaya katılan öğrenci sayısı 1356 olup, veriler anket yöntemi ile toplanmış, bilgisayar ortamında analiz edilmiş, istatistiksel analizde X2 (chi-kare) testi kullanılmıştır. Araştırmaya devlet liselerinden; 9.sınıftan 302, 10.sınıftan 318, 11.sınıftan 267, 12.sınıftan 225, toplam 1112 lise öğrencisi katılmıştır. Özel okuldan ise 9.sınıftan144, 10.sınıftan 73, 11.sınıftan 27, toplam 244 öğrenci katılmıştır. Araştırma evrenini İstanbul iline bağlı Esenyurt ilçesi sınırları içinde yer alan on bir devlet lisesinde 9., 10., 11., 12.sınıfta okuyan toplam 13.718 öğrenci ve bir özel lisede okuyan 547 lise öğrencisi olmak üzere toplam 14.265 öğrenci oluşturmaktadır.Devlet okullarında okuyan öğrencilerin %42.99'u sigara, % 42.54`ü alkol ve % 0.72'si i uyuşturucu madde kullandıklarını belirtmişlerdir. Araştırmaya göre devlet okullarında okuyan öğrencilerin en fazla diğer nedenlerle sigaraya, kendileri deneyerek alkole, yakın çevre ve arkadaşlarının kendilerini etkilemeleriyle uyuşturucu maddeye başladıkları saptanmıştır. Özel okulda ise %33.20 oranında sigara, % 38.52 oranında alkol, % 2.46 oranında ise uyuşturucu madde denedikleri ortaya çıkmıştır. En fazla diğer nedenlerden sigaraya, kendileri deneyerek alkole başladıkları saptanmıştır. Bu alışkanlıklarda alışkanlık yapan maddelerin kullanımının yaşla ve ekonomik gelir ile beraber artış gösterdiği belirlenmiştir. Devlet lisesi öğrencilerinin köyden kente göç ile birlikte ekonomik, sosyal ve kültürel nedenlerle riskli sağlık davranışlarına yöneldiği tespit edilmiştir.Beslenme durumuna bakıldığında; devlet okullarında okuyan öğrencilerin % 41.37'si üç öğün yemek yediklerini, özel okulda ise %50.82'si üç öğün yemek yediklerini ifade etmiştir. Devlet okullarında okuyan lise öğrencilerinin %30.40'ı ara sıra fast-food yediklerini, özel okulda okuyan öğrencilerin ise %36.48'i ara sıra fast-food yediklerini belirtmişlerdir. Devlet okullarındaki öğrencilerin %11.87'si kilo nedeniyle her zaman diyet yaptıklarını ve % 2.88'i zayıflamak için her zaman ilaç kullandıklarını belirtmişlerdir. Özel okulda ise;öğrencilerin %9.43 'ü her zaman diyet yaptıklarını, %3.28'i kilo vermek için ilaç kullandıklarını belirtmişlerdir. Diyet yapma ve kilo vermek için ilaç alma konusunda; özel lise öğrencilerinin oranı devlet lisesindekilere oranla daha fazla bulunmuştur.Bu bulgulardan yola çıkarak ailelerin, okulların, sağlık kuruluşlarının ve sivil toplum örgütlerinin ve medyanın üzerine birçok görev düştüğünü belirtmek gerekir. Ülkemizde görev yapan yazılı ve görsel basın; sigara, alkol ve uyuşturucu maddelerin zararları, sağlıklı beslenme, sağlıklı cinsel yaşam, egzersiz ve trafik kuralları ile ilgili olarak kamuoyunu aydınlatmalıdır. Ailelerin, gençlerin ve öğrencilerin, ergenlik dönemine girmeden önce sağlık eğitimi konusunda bilgilendirilmesi, bu kapsamda okul sağlığı hizmetlerinin geliştirilmesi, ergen sağlığı için topyekûn çalışılması şarttır.Anahtar kelimeler: Ergen, riskli sağlık davranışı, topyekûn, yazılı ve görsel basın, sivil toplum örgütü.