İstatistiksel çalışmalarda probit analizi ve uygulama alanları

Yüksek lisans tezi olarak hazırlanan bu çalısmada, uygulamaya dönük bir çalısma yapılmıstır. Birinci kısımda, konunun özünü olusturan probit modelin, istatistik biliminde nerede yer aldığı irdelenmistir. Probit modelin, genellestirilmis lineer modellerden hangi bilgiler ısığında elde edildiği anlatılmıstır. Probit modelin, nitel bağımlı değiskenli modeller içinde yer alması nedeniyle, nitel bağımlı değiskenli modellerden doğrusal olasılık modeli, logit model de genel olarak bu kısımda değerlendirilmistir. Daha sonraki bölümde, iki düzeyli probit modelin varsayımları ile baslanarak probit modelin matematiksel yapısı incelenmistir. Bu bölümde probit model için parametre kestirim metotları verilmis ve probit model varsayımları altında parametre kestirim metotlarının incelenmesi yapılmıstır. Parametre kestirim metotları olarak; ağırlıklı en küçük kareler, en çok olabilirlilik, minimum ki-kare ve iteratif olarak yeniden ağırlıklandırılmıs en küçük kareler metotlarından bahsedilmis, en çok olabilirlilik metodunun güçlü teorik özelliklerinden dolayı diğer metotlara göre üstün yanlarından bahsedilmistir. Uygulamada bu metot kullanılmıstır. Bu bölümün diğer bir parçasını da, probit model için kullanılabilecek uyum iyiliği ölçütleri olusturmustur. Bu ölçütlerden yararlanılarak probit regresyon doğrusunun verilere uyumunun test edilebilirliği metotları belirtilmistir. Uygulama kısmında, uyum iyiliği ölçütü olarak, ki-kare (c 2 ) dağılımı gösteren, ağırlıklı artık kareler toplamı metoduyla verilerin regresyon doğrusuna uyumu test edilmistir. Bu yaklasımlardan sonra probit analizinin uygulamaya yönelik adımlarına geçilmistir. Bu adımlarda sırasıyla grafik yaklasım, aritmetik yaklasım ve doğal ölüm gözlenmesi durumunda düzeltme yöntemleri anlatılmıstır. Yine uygulamaya yönelik bu kısımda güven aralıklarının bulunması ve heterojenlik gösteren veriler için düzeltilmis güven aralıklarının bulunması kısımları incelenmistir. Bulgular bölümünde hazır verilerden yararlanılmıs, uygulamaya yönelik adımlarda belirtilen metotlar kullanılmıstır. Bu kısımda analiz edilen veriler, doz-tepki iliskisini gösteren böcek öldürücü kimyasalın probit analizi ile incelenmesinden olusmaktadır. Veriler uygulamaya yönelik adımlara bakılarak el yordamı ile hesaplanmıstır. Elde edilen sonuçlar, istatistik paket programlardan elde edilen sonuçlarla karsılastırılmıs, arastırmanın amacına göre sayısal yuvarlamadan kaynaklanan farklılıkların göz ardı edilebileceği gözlemlenmistir. Bunun yanında probit modelin el yordamıyla ve bilgisayar paket programlarıyla hesaplanmasının avantaj ve dezavantajları tartısılmıstır. Anahtar Sözcükler: probit analizi, probit dönüsümü, uyum iyiliği ölçütleri, parametre kestirim metotları, homojen veri, heterojen veri, aritmetik yaklasım, grafik yaklasım, doğal ölüm, doz-tepki.