İzabella üzüm (vitis labrusca) atıklarından deneysel tasarım aracılığıyla elde edilen ekstrelerin içeriğinin ve pankreatik lipaz inhibisyonunun incelenmesi

Sentetik bileşenlerin yan etkilerinin artması ile birlikte tüketicilerin doğal ve sağlıklı bileşenleri içeren ürünleri tercih etme oranları artmaya başlamıştır. Gıda endüstrisinde açığa çıkan atıklardan elde edilen ürünlerin sağlık açısından olumlu etkilerinin bulunması ve bu atıkların değerlendirilme maliyetinin düşük olması sebebiyle gıda atık ürünlerinin gıda, boya, ilaç ve kozmetik endüstrisi gibi farklı alanlarda değerlendirilmesine yönelik çalışmalar hız kazanmıştır. Bu tez çalışmasında Karadeniz Bölgesi için endemik bir değer olan İzabella üzümü (Vitis labrusca)'nden elde edilecek posadan deneysel tasarımla hazırlanacak ekstrelerin içeriğinin ve pankreatik lipaz inhibitör etkilerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu çalışmada kullanılan İzabella üzüm posası liyofilize edilerek öğütülmüş ve fraksiyonel faktöriyel dizayn tasarımına uygun şekilde ekstrelerin hazırlanması için kullanılmıştır. Elde edilen ekstrelerin fenolik içerikleri RP-HPLC ile belirlenmiştir. Ekstraksiyonu en çok etkileyen parametrelerin etanol yüzdesi, mikrodalga gücü ve sıcaklık olduğu saptanmıştır. Ekstraksiyon şartlarının optimizasyonu için Box- Behnken Optimizasyonu kullanılmıştır. Tüm veriler göz önüne alındığında yüksek miktarda fenolik madde ve antosiyanin içeren ekstreler optimum ekstre olarak belirlenmiştir. Çalışmada üzüm posasından elde edilen ekstrelerin lipaz inhibitor etkili olduklarının tespit edilmesi ile birlikte, optimum ekstrenin lipaz inhibitor etkisinin Orlistat'a yakın olduğu bulunmuştur. Optimum ekstrelerin antioksidan kapasitesinin belirlenmesine yönelik CUPRAC, FRAP ve DPPH radikali süpürücü aktivite çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Üzümün işlenmesi sonucu oluşan bu atıkların doğal antioksidan kaynağı olarak genel sağlığı iyileştirmeye ve oksidasyonla ilişkili hastalıkların önlenmesine yönelik gıda ve sağlık ürünlerinin geliştirilmesine katkıda bulunabileceği; obezite tedavisinde yeni lipaz inhibitor etkili farmakofor arayışında kullanılabilecek potansiyel bir kaynak olabileceği düşünülmektedir.