Kabul/ilgi ana-baba tutumu ve sınav kaygısı arasındaki ilişkide öz şefkat ve öz düzenlemenin aracı rolü

Bu araştırmanın amacı, ortaöğretime geçiş sürecindeki sekizinci sınıf öğrencilerinin kabul/ilgi ana-baba tutumları ile sınav kaygısı düzeyleri arasındaki ilişkide öz düzenleme ve öz şefkatin aracılık rollerini incelemektir. Araştırmanın değişkenleri olan ana-baba tutumu kabul alt boyutu (dışsal değişken), öz düzenleme ve öz şefkat (aracı değişkenler) ile sınav kaygısı (içsel değişken) arasındaki ilişkiler zincirleme aracılık modeli kapsamında ele alınmıştır. Araştırma, nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeline göre yürütülmüştür. Araştırmanın örneklemini Orta Karadeniz Bölgesi'nde yer alan bir ilin çeşitli ortaokullarında öğrenim gören toplam 346 sekizinci sınıf öğrencisi oluşturmaktadır. Verilerin toplanmasında Kişisel Bilgi Formu, Ana-Baba Tutum Ölçeği, Türkçe Öz-Anlayış Ölçeği, Özdüzenlemenin Dikkat Kontrolü Ölçeği ve Ayda Sınav Kaygısı Ölçeği kullanılmıştır. Verilerin analizinde betimsel istatistiklerin yanı sıra Yapısal Eşitlik Modellemesi ve Bootstrap temelli aracılık analizlerinden yararlanılmış; analizler AMOS ve SPSS paket programları kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Araştırma bulguları, ana-baba tutumunun kabul/ilgi altboyutunun sınav kaygısı ile ilişkili olduğunu ve bu ilişkinin büyük ölçüde öz düzenleme ve öz şefkat aracılığıyla ortaya çıktığını göstermektedir. Ana-baba tutumunun "Kabul" şeklinde algılanması arttıkça öğrencilerin öz düzenleme becerilerinin yükseldiği, artan öz düzenlemenin öz şefkat düzeyini güçlendirdiği ve gelişen öz şefkatin hem bilişsel fizyolojik hem de sosyal çevre kaynaklı sınav kaygısını anlamlı biçimde azalttığı belirlenmiştir. Analizler sonucunda, ana-baba tutumu kabul/ilgi altboyutu ile sınav kaygısı arasındaki ilişkide öz düzenleme ve öz şefkatin zincirleme aracılık rolü üstlendiği görülmüştür. Elde edilen bulgular, sınav kaygısının azaltılmasında ebeveyn kabulünü temel alan yaklaşımların yanı sıra öğrencilerin öz düzenleme ve öz şefkat becerilerini geliştirmeye yönelik psiko-eğitsel müdahalelerin önemine işaret etmektedir.