Kadınlarda menopoz semptomlarına ilişkin farkındalık düzeyi ve sağlık kurumlarına başvuru sıklığının araştırılması

Postmenopozal kadınlarda sık rastlanılan semptomların farkındalık düzeyi ve bu semptomlara bağlı olarak sağlık kurumlarına başvuru sıklığının araştırılması amaçlanmıştır. Yöntem Araştırmaya Dokuz Eylül Üniversitesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı, Eğitim Aile Sağlığı Merkezleri'ne başvuran 45 yaş ve üzeri kadın bireyler dahil edilmiştir. Kasım 2018-Ocak 2019 tarihleri arasında gönüllülük esasına dayalı olarak dahil etme kriterlerine uyan 385 kişi çalışmaya alınmıştır. Araştırmamızda demografik veriler ve menopoz semptomlarını etkileyen faktörleri içeren bir soru formunun yanı sıra, Menopoz Semptomlarını Değerlendirme Ölçeği (MSDÖ) kullanılmıştır. MSDÖ ile birlikte her bir semptomun ne kadar şiddette var olduğu, hastanın bu semptomu hangi nedene bağladığı ve bu nedenle kaç kez sağlık kuruluşuna başvurduğu sorulmuştur. Verilerin değerlendirilmesinde ve analizinde IBM SPSS (The Statistical Package for Social Sciences) 24.0 istatistik paket programı kullanılmıştır. Tanımlayıcı sürekli değişkenler için ortalama, standart sapma; kategorik değişkenler için sıklık ve yüzde dağılımları, kategorik bağımsız değişken ve bağımlı değişkenlerin karşılaştırılmasında ki-kare testi, sayısal bağımsız değişkenlerin karşılaştırılmasında ise t-testi ile Anova testleri yapılarak p değeri <0.05 istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. Bulgular Çalışma grubunu oluşturanların yaşları 45-61 arasında değişmekte olup ortalama 51,1±3,3 yıldır. Katılımcıların yarısından fazlasında ürogenital yakınmalar hiç görülmezken, şiddetli yaşanan semptomların sıcak basması-terleme ve uyku sorunları olduğu gözlenmiştir. Menopozal semptomlar nedeni ile sağlık kuruluşlarına başvuru sıklıkları incelendiğinde; 'eklem ve kas rahatsızlıkları' olan bireylerin daha çok sağlık kuruluşuna başvurdukları görülmektedir (%52,1). MSDÖ total puanı 13,45±7,03; somatik puan 5,46±2,70 ; psikolojik puan 5,17±3,42 ve ürogenital puan 2,81±2,79 olarak orta şiddette olduğu saptanmıştır. Tüm menopozal semptomların şiddeti arttıkça başvuru sıklıklarının arttığı görülmektedir. Somatik ve psikolojik şikayetler alt boyutlarının her bir bileşeninin puanları ile başvuru sayısı arasında anlamlı bir ilişki mevcutken ürogenital şikayetlerden sadece vajinada kuruluk şiddeti ile başvuru arasında anlamlı bir ilişki çıkmıştır (p<0,05). Semptomlar arasında vajinada kuruluk ve eklem rahatsızlığı yakınmalarının menopoza ya da herhangi bir nedene bağlı olduğunu düşünenler sağlık kuruluşuna daha çok başvurmuşlardır (sırası ile p=0,015 ve 0.000). Menopoz semptomlarından yaş ve sinirlilik semptomu olanlar arasında ; kalp rahatsızlığı, vajinada kuruluk, eklem/kas rahatsızlığı olup kronik bir hastalığı var olması arasında; düzenli egzersiz yapan kadınlarda sıcak basması-terleme ve sinirlilik semptomu olanlar arasında; evlilik uyumu yüksek olanlarda psikolojik alt boyutlarının bileşenleri arasında; cerrahi yolla menopoza girenlerden sıcak basması-terleme, kalp rahatsızlıkları, vajinada kuruluk semptomları olanlar arasında; menopoza dair olumsuz algısı olup sıcak basması-terleme semptomu olanlar arasında; cinsel olarak aktif olup sinirlilik, eklem/kas rahatsızlıkları semptomu olanlar arasında başvuru sıklıkları ile ilgili bir ilişki bulunmuştur. Ayrıca eğitim seviyesinin yüksekliği ile başvuru sıklığı arasında anlamlı bir ilişki mevcuttur. Sonuç Araştırmamızın sonucunda sağlık kuruluşlarına başvuruyu arttıran en önemli etkenin semptomların şiddeti olduğu saptanmıştır. Semptomların nedenini menopoza bağlı olduğunu düşünmenin ise önleyici değil başvuruyu arttırdığı gözlenmiştir. Anahtar Kelimeler: menopoz, semptomlar, farkındalık düzeyi, başvuru düzeyi