Kamu harcamaları ve yoksulluğun iç göç üzerindeki etkileri: Türkiye örneğinde mekânsal panel veri analizi

Göç ve yoksulluk insanlık tarihi boyunca süregelmiş iki sorun olarak halen önemini korumaktadır. İnsanlar sosyal, politik ya da ekonomik birçok nedenle göç edebilmektedir. Nitekim yakın geçmişte başta Ukrayna, Nijerya, Suriye ve Irak olmak üzere çeşitli ülkelerde milyonlarca insan savaş veya şiddet kaynaklı göç etmek zorunda kalmıştır. Diğer taraftan zorunlu göçün dışında insanlar işsizlik, yoksulluk, tarımsal verimliliğin azalması, toprakların miras yoluyla parçalanması ve kamusal hizmetlere erişimde yaşanan aksaklıklar gibi nedenlerle de göç etmektedirler. Çünkü sebebi ne olursa olsun göçün temelinde daha iyi yaşam standartlarına ulaşma arzusu bulunmaktadır. Özellikle tarım sektörünün hâkim olduğu bölgelerde işsizlik ve yoksulluğun daha şiddetli hissedilmesi ve kamu hizmetlerine erişimde yaşanan sorunlar sanayi sektörünün geliştiği şehirlere/bölgelere/ülkelere ilgiyi artırmıştır. Bu sebeple günümüzde ülkelerin neredeyse tümünde kentleşme eğiliminin arttığı ve önümüzdeki süreçte de artmaya devam edeceği tahmin edilmektedir. Ancak göçle arzu edilen ile ulaşılan sonuç her zaman denk olamamakta ve yoksulluk derinleşebilmektedir. Yoksullukla mücadele kamu kesiminin öncelikli amaçları arasında yer almaktadır. Yapılan çalışmalarda özellikle beşerî sermayenin artmasıyla istihdam ve gelir artarken, yoksulluğun azaldığı belirtilmektedir. Dolayısıyla eğitim ve sağlık hizmetleri için yapılan harcamalar yoksullukla mücadelede en önemli kamu harcamalarını oluşturmaktadır. Benzer şekilde fonksiyonel sınıflandırmadaki diğer harcama kalemlerinin her biri verimli alanlarda kullanılmak şartıyla yatırım, üretim ve istihdama katkı sağlayarak yoksullukla mücadeleye fayda sağlamaktadır. Bu sayede kamu hizmetlerine erişim ve yoksulluk sebebiyle göç edilmesi de önlenebilmektedir. Bu tezin amacı, Türkiye'de bölgesel düzeyde kamu harcamaları ve yoksulluğun iç göç üzerindeki etkilerini mekânsal boyutları da dikkate alarak belirleyebilmektir. Bu çerçevede 2014-2020 dönemi İkinci Düzey Bölge Birimlerinin göstergeleri dengeli panel veri seti haline getirilmiştir. Analiz sürecinde ise kamu harcamaları ve yoksulluğun iç göç üzerindeki etkileri kurgulanan mekânsal modeller eşliğinde irdelenmiştir. Elde edilen bulgular, kamu harcamalarının alınan göç üzerinde pozitif yönlü bir etki oluşturduğunu, yoksulluğun ise alınan göçü azalttığını ortaya koymaktadır. Bunun yanında verilen göçün bağımlı değişken olarak belirlendiği modellerde ise benzer bir etkileşim olmakla birlikte kamu harcamaları ve yoksulluğun verilen göç üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir etkisi olmadığı görülmektedir. Çalışma etrafında şekillendiği araştırma konusu, kullandığı mekânsal panel veri teknikleri ve elde ettiği bulgular itibariyle literatüre katkı sağlayacak öncül araştırmalardandır. Özellikle erişilen bulgular gerek kamu harcaması ile göç ve gerekse yoksulluk ile göç̧ arasındaki ilişkinin tespiti bağlamında ileride yapılacak çalışmalara referans teşkil eder niteliktedir.