Kamu hizmeti imtiyaz sözleşmelerinin akdedilme usulü ve uyuşmazlıkların çözümü

İdarenin egemen güç olması nedeniyle tasarruflarını yaparken kullandığı tek taraflı işlemlerinden ayrı tutulan idari sözleşmelerin en tipik ve en mükemmel örneği olarak kabul edilen, kamu hizmeti imtiyaz sözleşmelerinin, İmparatorluk döneminden Cumhuriyet dönemine ve bugüne değin değişen hukuki niteliği, şekil şartları ve akdedilme usulü ile uyuşmazlıkların çözümü çalışmamızda ele alınmıştır. İdarenin yapmış olduğu idari sözleşmelerin tanımı ile çeşitlerine değinilmiştir. İmtiyaz sözleşmesinin, idari sözleşme türleri arasındaki farklılıkları ortaya konularak, kamu hukuku özel hukuk ayrımına değinilmiştir. Anayasa hükümlerinde 4446 Sayılı Kanun ile değişiklik yapılmış, bunun sonucunda imtiyaz sözleşmeleri özelinde, getirdiği yeni hukuki durumlar Danıştay kararları çerçevesinde inceleme altına alınmıştır. Bu bilgiler ışığında imtiyaz sözleşmesinin geniş tanımı çerçevesinde değişen ve küreselleşen dünya konjonktüründe imtiyaz sözleşmelerinin bugünkü akdedilme usulleri ve uyuşmazlıkların çözümleri yargı kararları, doktrin ve tatbikat penceresinden incelenmiştir. İmtiyaz sözleşmelerinin akdedilme usullerinde, özellik taşıyan hususlara değinilerek doktrin, kanun ve tatbikat üçgeninde kabul görmüş uygulamalardan bahsedilmiştir. İmtiyaz sözleşmelerinin doktrinsel ifade ile İdarenin ihale açmadan imtiyazcısını serbestçe seçebilme özgürlüğünü sağlayan sözleşme tanımlamasının yanında, bu serbestinin belli ilkeler çerçevesinde sınırlı olduğunu kabul etmek gerekmiştir. Uygulamada, bu kabul ile uyumlu olarak İdare, imtiyaz sözleşmelerinde izlenecek ihale usulünü şartnameler içerisinde düzenleme altına alarak, hangi ihale usulünün uygulanacağına karar vermektedir. Yürürlükte olan Menafii Umumiyeye İmtiyazat Hakkında Kanun ile ihale usulleri hususunda temel birkaç husus dışında düzenleme yoluna gidilmemiştir. Bunun yanında, İdarenin gelir getirici ve sarfiyatlarını düzenleyen her iki ihale kanunu olan; 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamında da imtiyaz sözleşmesinin yer almaması; imtiyazcının seçimi konusunda serbest olduğu görüşünü destekler niteliktedir. Buna rağmen İdare ihale mevzuatlarında yer alan ilke ve esasları gözeterek imtiyazcısını seçme yoluna gittiğini görmekteyiz. İdarenin bu usul ile ihale aşamalarının denetlenebilir olmasını sağladığını görmekteyiz. Tez kapsamında tartışmaların kaynağı olan imtiyaz sözleşmelerinin, akdedilme usulünün uygulamadaki örneklerini ve hukuki niteliğinin Anayasal hükümler bazında değiştirilmesi ile bu değişikliklerin kamu yararı ilkesi ışığında uyuşmazlıkların çözüm ve görüm yeri açısından yarattığı tartışmalarına değinilmiştir.