Kamu yönetiminde etik değerlerden sapma: Bir kamu örgütü üzerine alan araştırması

ÇALIK, Kadir. Kamu Yönetiminde Etik Değerlerden Sapma: Bir Kamu Örgütü Üzerine Alan Araştırması, Yüksek Lisans Tezi, Ankara, 2012.Türk Gümrük İdaresinin örnek alınarak incelendiği ?kamu yönetiminde etik değerlerden sapma? konulu bu çalışma, öncelikle kamu yönetiminde etik dışı davranışlarla ilgili teorik bir çerçeve çizip, peşinden Gümrük İdaresinde uygulanan alan araştırmasının sonuçlarını değerlendirmektedir.En basit tanımıyla etik, toplumsal ilişkilerde iyi-kötü, doğru-yanlış olarak adlandırdığımız değer yargılarını inceleyen bir disiplindir. Kamu yönetimi etiği ise, kamu görevlilerinin görev alanları ile ilgili her türlü eylemi, yasa ve bireysel ahlaki değerleri bir potada eriterek yapması şeklinde tanımlanabilir. Bugün geldiğimiz noktada kamu yönetiminde etik dışı davranışlar ve etik değerler fazla önem ve içerik arz eden bir yapıya sahiptir. Özellikle ülkemizde gündemden düşmeyen yolsuzluk olayları ve kamu hizmetlerinden memnuniyetsizlik, toplumun büyük kesiminde etik değerleri ve etik ihtiyacını ana gündem maddesi haline getirmiştir.Psikolojik bir bozukluk olarak ifade edilen etik dışı davranışlar, kişinin ahlak ve gelir düzeyi, Weberyan bürokrasi modelinin açmazları ve geleneksel toplum yapılarından beslenerek, ülkelerin gelişme süreçleri önünde bir engel teşkil etmektedir.Kamuda iyi bir yönetim anlayışını tesis etmek ve toplumsal maliyetleri yüksek olan etik dışı davranış modellerini ortadan kaldırmak için etiksel bir altyapı oluşturmak gerekmektedir. Kamu yönetiminde etik altyapı, kamu gücünün etik dışı kullanılmasına set çeken düzenlemeler, mekanizmalar ve süreçler bütününü ifade eder. Bu yapıyı oluşturmak; siyasi liderlerin kararlılığı, etkili bir yasal alt yapı, etkili hesap verebilirlik mekanizmaları, değerleri ve standartları ifade eden davranış kuralları, eğitim gibi mesleki sosyalleştirme mekanizmaları, kamuda uygun çalışma koşulları, etik konularda eşgüdüm sağlayan merkezi bir yönetim kurulu veya özel bir etik kurumu varlığı, kamuoyunun katılımı ve denetimi ile mümkündür.Etiğin artan önemi ile birlikte Türkiye'de de etik altyapıya yönelik birçok yasal düzenlemeler ve idari mekanizmalar oluşturulmuştur. Bu girişimlere rağmen Türk kamu yönetiminde yolsuzluk ve etik dışı davranışlar yaygın bir şekilde varlığını sürdürmektedir. Etik değer ve kuralların kamu personelince benimsenmediği ve idare içerisinde kurumsallaştırılmadığı sürece hiçbir etik dışı davranışın engellenemeyeceği bir gerçektir. Bu açıdan asıl çıkış noktası etik konusunda toplumsal ve bireysel bilincin ve girişimlerin oluşturulmasıdır. Yani Türk kamu yönetiminin kural temelli etik sistemi, dürüstlüğe dayanan sistemin teşvik edici, rehberlik edici ve eğitici özellikleriyle birleştirilmelidir. Ancak bu şekilde kamu yönetiminde etik en etkili şekilde hayata geçirilir ve yasal çerçeve ve mekanizmalar bu sayede daha anlamlı hale gelir.Etik konusu, Türk Gümrük İdaresi için diğer kamu kurum ve kuruluşlardan çok daha büyük önem taşımaktadır. Ticaret erbaplarının bir an evvel gümrük işlemlerini bitirme talepleri ve gümrük memurlarının yetki ve sorumlulukları birlikte göz önünde bulundurulduğunda etik dışı faaliyetler için oldukça elverişli bir ortam doğmaktadır.Gümrük idarelerinde etik dışı davranışların önlenmesi için genel geçer tek bir çözüm formülü sunmak elbette imkânsızdır. Ancak yapılması gereken gümrük idarelerinde kapsamlı bir etik yönetim anlayışı getirerek bunun etkili olarak uygulanması için ideal araçları, mekanizmaları ve süreçleri kullanmaktır. Bu yapı da açık, anlaşılır ve basit gümrük politikaları ile profesyonel bir yönetim anlayışı ile hizmet veren gümrük idarelerinin birleşimiyle oluşmaktadır.Anahtar Sözcükler1-Etik2-Kamu yönetimi3-Etik ilkeler4-Etik dışı davranışlar5-Etik altyapı