Kamu yönetiminin denetimi: Ombudsmanlık kurumunun işlevi ve etkililiği

Yönetim kavramının ortaya çıktığı günden itibaren, vatandaşların iyi ve adil yönetim beklentileri her geçen gün artış göstermiş, yönetim sistemlerindeki gelişim ve değişim bu istek ve beklentilerinin önem kazanmasına neden olmuştur. Vatandaşların istek ve beklentilerine hizmet verme aşamasında, yöneticiler eksiklikler ve aksaklıklar yaşamaya başlayınca, yönetim anlayışının sorgulanmasında ve vatandaşların çözüm beklentilerinde artışlar meydana gelmiştir. Vatandaşlar ve kamu idareleri arasında yaşanan aksaklıkların giderilmesi ve yaşanan sorunların çözüme kavuşturulması için kamu idarelerinin denetlenmesine yönelik çeşitli yollara başvurulmuştur. Bu denetim faaliyetlerinden birisi de ombudsmanlık denetimidir. Dünya ülkelerinde çağdaş anlamda ilk uygulama 1809 yılında İsveç'te başlamış, o günden bugüne dünyada 150'den fazla ülkede yaygınlaşarak uygulanmaya başlanmıştır. Çalışma 2010 yılındaki halk oylaması sonucunda yapılan Anayasa değişikliği ile Türk idari sisteminde idari kurumların işlem ve eylemlerinin insan haklarına uygunluğunu denetlemek amacıyla kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu'nu (KDK) incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın hazırlanmasında belgesel tarama yönteminden faydalanılmış, konu ile ilgili kaynak makale ve kitaplar taranmıştır. Ayrıca kurumun yayınları ve raporları da incelenmiştir. Elde edilen veriler sistematik şekilde sunulmaya çalışılmıştır. Araştırma sonucunda Türkiye'de ombudsmanlık kurumu olan KDK'nın soruşturma, ceza ve yaptırım yetkilerinin bulunmadığı, aldığı kararların bağlayıcılığı olmadığı, buna rağmen yıllık raporlarının TBMM ile paylaşılması kamuoyu desteğini arkasına alması tavsiye kararlarının uygulanmasında önemli baskı yarattığı görülmüştür. Türkiye'de KDK'nın, faaliyete geçtiği ilk yıllardaki işlevsel eksikliklerini gidermeye başlayarak olgunlaşmaya başladığı, kuruma olan güvenin ve taleplerin her geçen gün artış kaydetmesinin yanında kurumun aldığı tavsiye kararlarına uyum oranının 2019 yılında %75 düzeyine çıktığı belirlenmiştir. Bu noktada en önemli unsurun vatandaşların kurumun varlığından haberdar olmaya başlamaları ve kuruma olan başvuruları kolay ve ücretsiz şekilde yapılabiliyor olmasının katkıları görülmektedir. Vatandaşlar kamu idareleri ile yaşadıkları sorunları KDK'ya yaptıkları başvurular ile gerçekleştirerek, yargı sürecinde yaşanan sıkıntılar ve maliyetlerin önüne geçebilmektedirler. Ayrıca KDK'nın ilgili bir şikâyeti altı ayda sonuca kavuşturma zorunluluğu, vatandaşları yıllarca süren yargı sürecinden kurtarmaktadır.