Kânûnî'nin merkezî ve Umumî Kânûnnâmeleri üzerine bir dil incelemesi

Her dönemde olduğu gibi Osmanlı Türkçesi döneminde de hem edebȋ hem de edebȋ olmayan metinleri görmek mümkündür. Dil incelemeleri açısından yalnızca edebȋ metinlerin incelenmesi, bunların yanı sıra diğer alanlarda ortaya konan eserlerin de incelenmesi gerektiği düşüncesi bu çalışmayı tercih etmenin temel nedenleri arasındadır. Bu sayede farklı alanlarda yazılmış olan eserlerin yazıldığı dönemin dil özelliklerini ne şekilde yansıttığını ve Türkçenin söz varlığına ne derece katkı sağladığını görmek mümkün olacaktır. Osmanlı padişahlarının ve devlet adamlarının toplumsal sorunlara çözüm üretmek veya toplumsal düzeni sağlamak adına çeşitli konularda yazmış oldukları kanunların derlenip toplandığı kitaplar olan kânûnnâmeler de Osmanlı Türkçesinin klasik döneminde edebȋ kaygı duyulmaksızın kaleme alınmış metinlerdir. Osmanlı Türkçesi, Batı Türkçesinin Eski Oğuz Türkçesinden sonraki ikinci dönemidir. Bu dönemde dile fazlaca yerleşen Arapça ve Farsça sözcükler halkın dili ile aydın kesimin dili arasında büyük farklılıklar oluşturmuştur. Kânûnnâmeler aynı zamanda aydın kesimin, dili ne ölçüde kullandıklarını görmek açısından da önemlidir. Metinlerde sayıca fazla olan ikili yazımlar ile hem düz hem yuvarlak ünlülü eklerin bir arada bulunması, metinlerin önceki dönemin dil özelliklerini de bünyelerinde barındırdığının ve yazım anlamında henüz tam bir standartlaşmanın olmadığının kanıtı olması bakımından da önemlidir. Çalışma Ahmet Akgündüz'ün Osmanlı Kânûnnâmeleri ve Hukukî Tahlilleri "Kânûnî Devri Kânûnnâmeleri, 1. Kısım Merkezî ve Umumî Kânûnnâmeler" adlı kitabının 4. cildinde yer alan kânûnnâmeleri kapsamaktadır. Bu eserdeki okumaların fonetik transkripsiyonu yapılarak inceleme metinleri elde edilmiştir. Çalışma giriş, inceleme, metin ve dizin olmak üzere dört bölümden oluşmaktadır. Dönem olarak Kânûnî döneminin seçilmiş olması, padişahlar içerisinde en fazla kanun hazırlatması ve dolayısıyla Kânûnî unvanına sahip olması sebebiyledir. Edebȋ kaygıdan uzak metinlerin incelenerek bu alanda yapılacak diğer çalışmalara kaynaklık etmesi, Osmanlı saray dilinin görünümünün ortaya konulması ve halk ağzında kullanılan kimi deyim ve sözcüklerin metinlerde yer alması sebebiyle Türkçenin söz varlığına katkı sağlaması açısından dikkate değerdir.