Karaciğer nakli sonrası obezite sorunu ve etkileyen faktörler

Amaç: Karaciğer nakli, çok sayıda hastaya artmış sağ kalım sağlaması nedeniyle uzun dönem takip ve bakım gerektirmektedir. Karaciğer nakil hastalarında, kilo artışı ve obezite sık görülebilen sağlık sorunlarından biridir. Ülkemizde başarılı karaciğer nakillerinin son dönemde artması ve uzun sağ kalım avantajıyla uygulanan immünsupresif tedavilere bağlı yeni sağlık sorunlarını beraberinde getirmesi kaçınılmazdır. Bu nedenle bu çalışmanın amacı Karaciğer nakli sonrası obezite gelişimi ve etkileyen faktörleri ortaya koymaktır. Böylece obezite sıklığının gelişimini azaltıcı ve önleyici medikal önlemlerin alınmasına olanak sağlayacaktır.Gereç ve Yöntem: Çalışmada Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesinde Ocak 2001 ve Ocak 2010 yılları arasında karaciğer nakli yapılan 343 hastanın kayıtları geriye dönük olarak incelendi. Karaciğer nakli sonrası en az bir yıl süreyle takip edilen, 18 yaşından büyük karaciğer nakil alıcılarına ait poliklinik kayıtları çalışmaya dahil edildi.Birden fazla organ nakli yapılan (re-transplantasyon veya hem karaciğer hem de böbrek nakli olmuş olan) hastalara ait veriler çalışmaya dahil edilmedi. Hastalara ait, yaş, cinsiyet, hastalığın etiyolojisi, donör tipi, operasyon öncesi Child-Pugh skoru, MELD skoru, karaciğer nakli öncesi boyu, vücut ağırlığı, vücut kitle indeksi ölçümleri, nakil sonrası bir, altı ve 12. aylar ile izleyen 5 yıla ait vücut ağırlıklarındaki değişimleri, vücut kitle indeksi ölçümleri ile nakil organ reddine yönelik kullanılan kortikosteroid ve steroid dışı immünsupresif tedavilerin türleri hasta dosyalarından retrospektif olarak elde edildi. Gruplar arası karşılaştırmalarda Student t testi, ANOVA testi, Mann-Whitney U testi kullanıldı, eşlenik gruplar arası farklar ise Paired Samples T test kullanılarak karşılaştırıldı. Parametrik veriler, ortalama ± standart sapma, non parametrik veriler ortanca (minimum-maksimum) ve kategorik veriler de yüzde olarak sunuldu. İstatistiksel anlamlılık p < 0,05 olarak kabul edildi.Sonuçlar: Çalışmada 343 karaciğer nakli hastasının kayıtları retrospektif olarak incelendi. Bir yıldan kısa süreli izlemi yapılan 71 hasta, kayıtlarında yeterli veriye ulaşılamayan 19 hasta, re-transplantasyon yapılan 5 hasta (10 karaciğer nakli) ve karaciğer nakli sırasında 18 yaşından küçük olan 17 hastaya ait veriler çalışmaya dahil edilmedi. Çalışmaya geriye kalan 226 hastaya ait kayıtlar dahil edildi. Hastaların 151'i (%66,8) erkek, 75'i (%33,2) kadın, yaş ortalamaları 46,19 ±10,2 yıl idi. Nakillerinin 123'ü canlıdan, 103'ü kadavradan yapılmıştı. 226 hastanın retrospektif verilerine göre nakil sonrası ortalama VA: 66,4 ±11,0 kg ve VKİ ortalama 23,7± 3,6 kg/m² bulundu. Takipte ortalama VKİ'leri giderek artmış 6 ay sonra 25,1 kg/m² ve birinci yılında 26,2 kg/m² ulaşmıştı. İstatistiksel olarak hastaların ortalama VKİ'de anlamlı artış gözlendi (p<0,002).Nakil sonrası obez hasta sayısı altıncı ay kontrolünde 29 (%12,8), birinci yıl kontrolünde 37 (%16,3), ikinci yılda ise 40'a (%21,0) ulaşmıştı. Nakil sonrası kalsinörin inhibitörü (CNI; takrolimus (TAC), siklosporin (CsA)) kullanan hastaların %18,2'sinde obezite gelişti. Obezite gelişmesi açısından takrolimus ve siklosporin kullanan hastalar arasında istatistiksel anlamlı fark bulunmadı (p:0,07). Çalışmaya dahil edilen 226 hastanın 164'ü (%72,5) sadece altı ay, 49'u (%21,6) ise bir yıl süreyle steroid aldı. Nakil sonrası altıncı ayda steroid alan grupta ortalama vücut ağırlığındaki artış 4,71 kg, steroid almayan grupta 2,77 kg dı, bu iki grup hasta arasında anlamlı istatistiksel fark saptandı (p: 0,03). Karaciğer nakli öncesi 41 (%18,1) hastada diyabetes mellitus,15 (%6,6) hastada hipertansiyon ve bir hastada hiperlipidemi tanısı vardı. TAC ve CsA alan hastalarda nakil sonrası diyabetes mellitus, hipertansiyon ve hiperlipidemi gelişimi açısından anlamlı farklılık saptanmadı (p:0,30).Yorum: Çalışmamızda karaciğer nakli hastalarında ikinci yılın sonunda obezite prevalansı %21,0 olarak bulundu. Kortikosteroid dışında diğer immünsupresif ilaçların (CNI, mTOR inhibitörleri, MMF) kilo artışı ve obezite gelişimi üzerine belirgin etkisi saptanmadı. Böylece transplantasyondan sonraki ilk aylarda kullanılan kortikosteroid tedavilerin yanı sıra sedanter yaşam, hepatik fonksiyonların iyileşmesi ile iştahın artması ve beslenmenin düzelmesi gibi birçok faktörün kilo artışı ve obezite gelişmesinde rol aldığını düşünmekteyiz. Karaciğer nakli sonrası obezitenin artmaması için uzun süreli steroid tedavilerin kullanımından kaçınılması ve hastaların kilo artışı konusunda iyi eğitilmesi önemli önlemlerdir.Anahtar sözcükler : Karaciğer nakil alıcısı ,obezite,immünsupresif tedavi.