Karasal iklim bölgesinde doğal aydınlatmanın toplu konutlarda incelenmesi; Elazığ örneği

Günışığı, hem insan sağlığı hem de psikolojik durumlar üzerinde önemli bir rol oynamaktadır. Yetersiz günışığına maruz kalmak çeşitli sağlık sorunlarına neden olabilir ve bireylerin ruh hallerini olumsuz etkileyebilir. Günışığının kullanımı, yapay aydınlatma için gereken enerjiden tasarruf sağlarken, kapalı alanlarda bulunan kişilerin dış ortamla görsel bağlantı kurmasına ve hava koşullarını takip etmesine olanak tanır. Bu sebeplerden dolayı, iç mekânların mümkün olduğunca günışığıyla aydınlatılması büyük önem taşır. Türkiye'de toplu konut projeleri hızla artmakta olup, bu projeler çeşitli ekonomik avantajlar, sosyal imkânlar ve güvenli bir yaşam alanı sunmaları nedeniyle giderek daha fazla tercih edilmektedir. Bu artan talep doğrultusunda, toplu konutlar yerleşim, yapı ve hacim ölçeğinde günışığından en verimli şekilde faydalanmasını gözeterek tasarlanmalıdır. Toplu konut projelerinde günışığının etkin kullanımı, sakinlerin hem fiziksel hem de psikolojik sağlığını olumlu yönde etkilerken, enerji verimliliği açısından da önemli avantajlar sunar. Yerleşim ölçeğinde, binaların yönlendirilmesi, aralarındaki mesafe ve çevresel faktörlerin dikkate alınması, günışığının her birime eşit ve yeterli düzeyde ulaşmasını sağlar. Yapı ölçeğinde ise, binaların mimari tasarımı, cephe özellikleri ve kullanılan malzemeler, günışığının iç mekânlara etkin bir şekilde dağıtılmasında rol oynar. Hacim ölçeğinde ise, odaların yerleşimi, pencere boyutları ve yerleşimi, iç mekân renk ve malzeme seçimleri gibi faktörler, günışığının iç mekânlarda en verimli şekilde kullanılmasını sağlar. Bu tezin amacı, 2020 Sivrice, Elazığ depremi sonrasında TOKİ vasıtasıyla inşa edilmiş, Yemişlik 2. Etap toplu konut projesini DIALux Evo Pro aydınlatma programında modellemek, yerleşimdeki yaşama ve yatak odası hacimlerini EN 17037 standardı uyarınca 'günışığı aydınlığının sağlanması' ölçütü açısından incelemek ve değerlendirmektir. Çalışma kapsamında, Elazığ'da bulunan Yemişlik 2. Etap Toplu Konut projesine ait 3 farklı tipteki 8 bloğa ait salonlar, mutfaklar, ebeveyn yatak odaları ve yatak odalarından oluşan toplam 168 adet hacim için günışığı aydınlık düzeyi hesaplanmıştır. Yapılan hesaplar, ≥300 lx sağlanan alanların referans düzlemde ≥%50, ≥100 lx sağlanan alanların referans düzlemde ≥%95 olma ölçütüne bağlı olarak değerlendirilmiştir. Araştırma sonucu elde edilen bulgular değerlendirilerek, gelecekte yapılması planlanan toplu konut projelerinin, mimari tasarım sürecine katkı sunacak tespitler ve öneriler sunulmuştur.