Karia bölgesinde Antik Çağ batıklarında bulunan çatı kiremitleri

Batı Anadolu gibi önemli bir coğrafyada yer alan Karia Bölgesi, Anadolu'nun güneybatı kısmını kapsar. Dağlık ve kısmen ovalık araziden oluşan bölge, zengin olmayan bir akarsu ağına sahiptir. Belirli bölgelerde tarım gelişmiş olup, antik dönemde özellikle zeytin ve şarap üretiminde önemli bir yere sahiptir. Bunların dışında geçim kaynağını balıkçılık ve hayvancılık oluşturmaktadır. Eski Tunç Çağı'ndan günümüze kadar yerleşim görmüş Karia Bölgesi önemli tarih olaylarına sahne olmuştur. Bölge, Anadolu'nun batıya açılan bir konumu olduğundan, çeşitli uygarlıkların egemenliği altına girmiştir. Bu topraklarda hüküm süren uygarlıklar bölge halkının denizcilik bilgisini kendi çıkarlarına kullanmışlardır. Bölgenin girintili çıkıntılı olması, doğal ve korunaklı birçok limanı barındırması; Geç Antik Dönem'e kadar yerleşim açısından tercih edilmesinin başlıca sebeplerinden biridir. Karia Bölgesi'nde birçok doğal ve yapay liman yer almaktadır. Bunlardan bazıları; İasos, Myndos, Halikarnassos, Keramos, Knidos, Loryma, Physkos ve Kaunos'tur. Bu liman kentleri, Karia Bölgesi deniz ticareti açısından önemlidirler. Bu kentler ve denize kıyısı olmayan diğer kentlerdeki arkeolojik kazılar ve yüzey araştırmalarında, tez konusu olan çatı kiremidi bulgularına rastlanılmıştır. Bu çatı kiremitleri, mermer gibi işlenmesi zor ve maliyeti yüksek malzemelerin yerine tercih edilmiştir. Uzun yıllar boyunca yavaş bir tipolojik değişim göstererek Erken Dönem'de Kalypter ve Stroter, Roma Dönemi'nde ise Tequla ve Imbrex olarak kullanılmaya devam edilmiştir. Çatı kiremitleri sadece çatıların kapatılmasında değil üretiminin ucuz ve kolay olması nedeniyle mezarların yapımında da tercih edilmiştir. Bunun yanında gemilerin mutfak kısmının çatısında, yapıların zemin döşemesinde de kullanılmıştır. Kullanım alanı geniş olan bu malzeme önemli bir ticari ürün olması sebebiyle üretim alanlarından çeşitli bölgelere sevk edilmekteydi. Malzemenin ağır ve kırılgan olması ayrıca sevkiyat maliyetinin düşük olması deniz yolunun tercih edilmesinin başlıca nedenleridir. O yüzden Karia Bölgesi kıyılarında kargosu çatı kiremidi olan çok sayıda batık bulunmuştur. Bu batıklar genel olarak Geç Roma ve Geç Antikçağ'a aittir. Bu tez çalışması bu konu üzerine yapılacak gerekli çalışmalar için bir giriş niteliğindedir ve benzer çalışmalara yön vereceği düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Çatı Kiremidi, Karia, Deniz Ticareti, Batık, Liman, İmbrex, Tegula, Stroter, Kalpter.