Katyonik rodyum aminofosfin komplekslerinin sentezi, tanımlanması ve ketonların transfer hidrojenasyon reaksiyonlarındaki katalitik etkinliklerinin incelenmesi

P-N bağı içeren P(III) temelli yeni ligandların sentezi ve gelişimi önemli bir çalışma alanıdır. Özellikle aminofosfin ligandlarla ilgili son yılllarda bir çok çalışma yapılmıştır. P-N-P ve HN-P iskeletine sahip ligandların geçiş metal komplekslerinin endüstriyel süreçlerdeki katalitik uygulamaları oldukça ilgi çekmektedir. Bu ligandlarda hem P atom hem de N atom merkezlerinin bulunması, bu merkezlere farklı sübstitüentlerin eklenmesi, P-N-P bağ açısındaki değişimler ve P merkezleri etrafındaki konformasyonlar çok yönlülüklerini destekleyen özelliklerdir P-N-P yapısı içeren çift dişli bis(fosfino)amin ligandlar, HN-P yapısı içeren tek dişli ligandlara göre daha kararlıdırlar ve yaygın olarak çalışılmıştır. Ancak HN-P içeren ligandlar katalitik olarak daha etkilidirler. Bu tür ligandların, Rh gibi katalitik açıdan popüler bir geçiş metali ile hazırlanan kompleksleri, hidrojenasyon, hidroformilasyon, alillik alkilasyon, polimerizasyon, oligomerizasyon gibi birçok endüstriyel süreçlerdeki katalitik reaksiyonlarda kullanılmaktadır. İkincil alkollerin eldesi için aromatik ketonların hidrojenasyonu, göreceli olarak basit bir yöntemdir, ancak bu yöntemin transfer hidrojenasyon olarak yapılması, moleküler hidrojenasyona göre daha ilgi çekicidir. Gerek P-N-P temelli ligandlar ile hazırlanan katyonik Rh(I) ve yarı-sandiviç Cp*-Rh(III) komplekslerinin, gerekse HN-P temelli ligandların Rh(I) komplekslerinin, aromatik ketonların sekonder alkollere transfer hidrojenasyon ile dönüşümlerindeki katalitik etkinlikleri umut vericidir. Bu çalışmada ilk olarak 2-izopropilanilin, 4-izopropilanilin, 2,6-diizopropilanilin, 2-tiyofenmetilamin ve 2-furfurilamin ticari bileşiklerinden, yedi aminofosfin ve bis(fosfino)amin türü ligandlar literatürlere göre hazırlandı. Bis(fosfino)amino ligandların yeni katyonik Rh(I) ve yarı-sandiviç Cp*-Rh(III) kompleksleri ile NH-P ligandların Rh(I) kompleksleri sentezlendi. Hazırlanan tüm ligandlar ve komplekslerin tanımlamaları IR, NMR ve element analizi ile gerçekleştirildi. İkinci olarak bu komplekslerin asetofenon ve türevleri için transfer hidrojenasyon reaksiyonlarındaki katalitik etkinlikleri araştırıldı. Anahtar Kelimeler: Bis(fosfino)amin, Aminofosfin, Homojen Kataliz, Transfer hidrojenasyon, Rodyum.