Kazakistan buğday ekiliş alanlarında sorun oluşturan toprak kökenli fungal etmenlerin tanısı

Buğday en yaygın tarımsal alana sahip tarımsal üründür. Toprak kökenli hastalıklar buğday üretimini tehdit eden abiyotik ve biyotik stres faktörleri içerisinde önemli bir grubu oluşturmaktadır. Bu tez kapsamında, 2019 yılı yetiştirme sezonunda Kazakistan'ın orta, doğu ve güneydoğu bölgelerindeki 65 farklı tarladan toprak altı dokularında hastalık belirtileri içeren bitki örnekleri toplanmıştır. Buğday kök ve taç çürüklüğü belirtisi gösteren bitkilerde etiyolojik çalışmalar yürütülerek patojenik fungal ajanlar belirlenmiştir. Yürütülen çalışmalarda toplamda 1221 fungal izolat elde edilmiştir. Klasik tanımlama çalışmaları gerçekleştirilen izolatların tür teşhislerin doğrulanması amacıyla internal transcribed spacer (ITS) ve translation elongation factor-1 alpha (EF1-α) lokuslarına dayalı DNA sekans analizleri gerçekleştirilmiştir. Bipolaris sorokiniana (%44,80) ve Fusarium acuminatum (%20,39) incelenen alanların sırasıyla %86,15 ve %66,15'inde izole edilen baskın fungal türler olarak bulunmuştur. Bu etmenleri F. equiseti (%10,16) ve Curvularia spicifera (%7,62) takip etmiştir. Fusarium culmorum (%4,75), F. oxysporum (%4,10), F. redolens (%2,38), Rhizoctonia solani AG2-1 (%1,06), Nigrospora oryzae (%0,98), C. inaequalis (%0,90), F. pseudograminearum (%0,74), F. flocciferum (%0,74), Macrophomina phaseolina (%0,66), F. cf. incarnatum (%0,33) ve F. torulosum (%0,16). Toplamda %0,25 'ini temsil eden üç Fusarium izolatı literatürdeki herhangi bir türle uyuşmamıştır. Triticum aestivum cv. Seri 82 ile 16 türü temsil eden 74 izolat ile patojenik karakterizasyonlar gerçekleştirilmiştir. Sonuçlara göre Fusarium culmorum ve F. pseudograminearum, Fusarium sp., B. sorokiniana, R. solani, F. redolens, C. spicifera, C. inaequalis ve N. oryzae'nin virülent olduğu tespit edilmişken, diğer türlerin ise patojenik olmadığı bulunmuştur. Çalışma bulguları, Kazakistan'da buğdayda patojenik ve simbiyotik olarak buğday bitkisinin taç ve kök dokularına kolonize olan çok çeşitli fungal türlerin varlığını göstermiştir. Çalışma, F. culmorum, F. pseudograminearum, Fusarium sp., B. sorokiniana, C. spicifera ve C. inaequalis Kazakistan'da buğday tarımında hastalık oluşturduğuna ait ilk rapordur.