Kemoterapi alan kanser hastalarında nöropatik ağrının, yaşam kalitesi üzerine etkisinin ve nöropatik ağrıya yönelik uygulamaların belirlenmesi

Kemoterapi semptomlarından nörotoksisiteye bağlı olarak nöropatik ağrı gelişebilmekte ve hastaların yaşam kalitesi üzerinde olumsuz etkiye neden olabilmektedir. Hastalar ağrı ile başedebilmek için yöntemler kullabilmektedir. Bu araştırmada; kemoterapi alan kanser hastalarında nöropatik ağrının ve yaşam kalitesi üzerine etkisinin incelenmesi ve nöropatik ağrı için uygulanan baş etme yöntemlerinin saptanması amaçlanmıştır. Araştırma, İstanbul'da bir vakıf üniversitesi hastanesinin günübirlik kemoterapi servisi ve yataklı onkoloji-hematoloji kliniği ile bir kamu hastanesinin günübirlik kemoterapi servisinde 04.2019-10.2020 tarihleri arasında kemoterapi ilişkili nöropatik ağrısı olduğu saptanan 100 hastanın katılımı ile gerçekleştirilmiştir. Kemoterapi ilişkili periferal nöropati veri toplama formu, Görsel Analog Skala (VAS), Nöropatik Ağrı Skalası (S-LANSS) ve Nöropatik Ağrının Yaşam Kalitesi Üzerine Etkisi Anketi (NePIQoL) ile toplanan veriler, SPSS 25.0 programında tanımlayıcı istatistiksel yöntemler (sayı, yüzde, ortalama, standart sapma) ve Student T testi, One Way ANOVA testi, Kruskall Wallis testi, Mann Whitney testi ve Spearman Korelasyon Analizi kullanılarak %95 güven aralığında ve p<0.01 anlamlılık düzeyinde değerlendirilmiştir. Araştırmanın etik kurul onayı alınmıştır. Yaş ortalamasının 56,73±11,227 olduğu ve en fazla oranla 61 yaş ve üzeri (%42) olanların, kadınların (%62), evli olanların (%83) ve ilkokul mezunlarının (%46) olduğu çalışmada, hastaların %94'ünün tedavi ve yan etkileri hakkında bilgi almış olduğu, %74'ünün ağrının hastalık kaynaklı olduğunu düşündükleri, %45'inin nöropatik ağrıya yönelik baş etme yöntemi uyguladıkları saptanmıştır. Hastalardan 50 yaş ve altında olan grubun ağrı şiddetinin 61 yaş ve üzeri olan gruba göre yüksek olması, kadınların ağrı şiddetinin erkeklere göre yüksek olması ve çalışanların ağrı şiddetinin çalışmayanlara göre yüksek olması istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0,05). Hastalardan 3. kürü alan grubun ağrı şiddetinin 4. ve 5. kür kemoterapiyi alan gruba göre yüksek olması (p<0,05) ve 3. kür kemoterapiyi alan grubun nöropatik ağrının yaşam kalitesine etkisinin 5. kür kemoterapiyi alan gruba göre yüksek olması istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0,01). Ayrıca nöropatik ağrı semptomlarından ağrı şiddetlendiğinde, ağrı bölgesinde renk değişikliği yaşayan grubun nöropatik ağrının yaşam kalitesine etkisinin yaşamayan gruba göre yüksek olması istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0,01). Hastaların Görsel Analog Skala ile Nöropatik Ağrı Skalası puanları arasında pozitif yönde ve zayıf düzeyde anlamlı bir ilişki (r=,305, p<0,01) ve Görsel Analog Skala ve Nöropatik Ağrının Yaşam Kalitesi Üzerine Etkisi Anketi puanları arasında pozitif yönde ve yüksek düzeyde anlamlı bir ilişki olduğu bulunmuştur (r=,728, p<0,01). Nöropatik Ağrı Skalası ile Nöropatik Ağrının Yaşam Kalitesi Üzerine Etkisi Anketi puanları arasında pozitif yönde ve zayıf düzeyde anlamlı bir ilişki olduğu saptanmıştır (r=,356, p<0,01). Hastaların yaşı, cinsiyeti, çalışma durumu özellikleri ve kemoterapi kür sayısına göre ağrı şiddetinin ve ağrının yaşam kalitesi üzerine etkisinin farklı olduğu saptandığından ve hastaların, nöropatik ağrı ve buna yönelik uygulamalar konusunda yeterli bilgiye sahip olmadıkları bulunduğundan; özellikle yaşlı hastalarda olmak üzere, nöropatik ağrısı olduğu saptanan hastaların tedavi süresince kapsamlı değerlendirmesinin yapılması; hastaların kemoretapi ile ilişkili nöröpati semptomunu erken saptamaları ve etkin yönetmelerini sağlayacak bir eğitim programı başlatılması, nöropatiyi değerlendirmelerini sağlayacak yaklaşımların uygulanması, hasta eğitiminin önemi ve düzenlenmesine ilişkin hemşirelik eğitiminin geliştirilmesi, hastaların nöropatik ağrı ile baş etmede kullandıkları yöntemlerin amacı ve etkinliğinini inceleyen çalışmalar yapılması önerilmiştir. Anahtar Kelimeler: Hemşirelik, Kanser, Kemoterapi, Nöropatik ağrı, Baş etme