Kiral lariat taç eterlerin sentezi ve moleküler tanıma özelliklerinin incelenmesi

Konuk-Konukçu kimyasının temel konuları arasında, biyolojik moleküllerin temel yapı taşı olan amin bileşiklerinin enantiyomerik tanıma ve ayrıştırılmaları yer almaktadır. Kiral taç eterlerin protonlanmış aminlerin moleküller tanımada kullanılabilirliklerinin bulunmasından beri kiral taç eterlerin ve protonlanmış amin bileşiklerinin enantiomerik tanımasına yönelik yoğun araştırmalar yapılmaktadır. Enantioseçici tanıma işlemi sırasında her bir diastereomerik yüzdeki kiral mikroçevre değişimini değerlendirmek üzere hala bu türde yeni konukçu moleküllere güçlü bir gereksinim duyulmaktadır.Bu çalışmada, dört adet yeni kiral monoaza-15-taç-5 eter türevi makrosiklik (1b-4b) sentezlenerek; ?-amino asit ester ve primer alkilamonyum tuzlarına karşı moleküler tanıma özellikleri incelenmiştir. Bunun için; temini kolay ve nispeten ucuz primer amin (R)-3,3-dimetil-2-bütilaminin (R)-stiren oksit ve (S)-glisidil fenil eter ile yerel seçici halka açılması tepkimelerinden yüksek bir verimle sırasıyla 1a ve 2a amino alkolleri sentezlendi. Benzer şekilde 2-feniletil aminin (R)-stiren oksit ve (S)-glisidil fenil eter ile tepkimelerinden sırasıyla 3a ve 4a amino alkolleri sentezlendi. Sentezlenen yeni monoaza taç eterlere başlangıç maddesi olacak kiral amino alkoller 1a-4a seyreltik ortamda trietilen glikol ditosilat ile haklaşma tepkimlerinden kiral monoaza-15-taç-5 eter türevi makrosiklik bileşikler 1b-4b % 30-48 arasında değişen verimlerle elde edildi. Sentezlenen kiral amino alkoller ve monoaza-15-taç-5 eter türevi makrosiklik bileşiklerin yapıları spektral verileriyle karakterize edildi.Çalışmanın ikinci aşamasında sentezlenen monoza-15-taç-5 lariat eterler 1b-4b; alaninin, fenilalanin ve valin metil esteri hidroklorürlerinin ve ?-(1-naftil)etilamonyum perklorat enantiomerlerine karşı moleküler tanıma özellikleri Uv-vis titrasyon yöntemi kullanılarak incelendi. Konukçu moleküller 1b-4b'nin konuk moleküllerden amino asit esterlerine karşı komplekleşme potansiyellerinin oldukça yüksek bir düzeyde olduğu tespit edilmiştir. Bunlara ilişkin bağlanma sabitleri 7306-12969 M-1 arasında değişirken; alkil amonyum tuzlarına karşı nispeten daha zayıf bağlandığı (5364-6423 M-1) belirlendi. Bununla birlikte, konukçu moleküller 1b-4b'nin, kullanılan primer amonyum tuzlarına karşı enantiomerik seçiciliklerinin oldukça zayıf olduğu belirlenmiştir. Bunlardan 2b ve 4b konukçuları, fenilalanin metil esteri hidroklorürüne karşı en iyi tanımayı (KL/KD = 1.3) sergilemiştir. Halka üzerindeki stereomerkezlere ilaveten halka dışında da bir stereojenik merkez taşıyan 1b ve 2b konukçularının, halka dışında stereojenik merkezi olmayan 3b ve 4b ile kıyaslandığında aralarında enantiomerik tanıma açısından bir farklılığın olmadığı gözlenmiştir. Bu konukçu moleküllerin zayıf enantiyoseçici davranışları, yüksek konformasyonel esnekliklerine bağlanmıştır.Anahtar Kelimeler: Kiral monoaza lariat eterler, moleküler tanıma, enantiyoseçici kompleksleşme, amino asit esterleri, UV titrasyonu.