Kitâb-ı Dede Korkut'ta diplomatik lisân: Halkbilimi bakımından bir anlam incelemesi

Bu çalışmada, Dede Korkut Hikâyelerinin diline halkbilimi nazariyeleri açısından ve bütüncül bir gözle yaklaşılmıştır. Dede Korkut Hikâyelerinin diline bakarak Oğuzların kültür, inanç ve zihniyeti tespit edilerek kimin, kiminle, niye, ne zaman, nasıl ve neyle çatıştığı veya uzlaştığı konusu ele alınmıştır. Kelimelerin anlamlarını yalnız karşıladıkları nesne, olay, durum, hareket, iş, oluş, kılış, yapış, ediş ve eyleyişler tayin etmezler. Dili konuşan insanların bilgi, görgü, tecrübe ve değerleri de anlamların muhtevasının oluşmasında büyük bir etkiye sahiptir. Değerler dünyasının tayin ettiği normlara riayet etmek gizli bir uzlaşma anlamına gelmektedir. Değerler dünyasının koymuş olduğu kuralların ihlal edilmesi ise toplumda çatışmaya sebep olmaktadır. Değerler dünyası, hâkim olanla tâbi olan arasındaki münasebetlerin seyrini belirleyici bir özellik ve güce sahip olduğu için de ayrıca dikkate değerdir. ?Tahakküm? ve ?direniş?in sistematik bir yapıya kavuşmasında değerler dünyasının büyük payının olduğu görülmektedir. Toplumun işleyişini belirleyen bu kurallar bütünü dilde kalıp şeklinde muhafaza edilmektedir. Dede Korkut Hikâyelerinin dilinin, Oğuzların hayatını ve zihniyetini tam manasıyla yansıtırken; çatışma ve uzlaşmada ikna, inandırma, kandırma, bilgilendirme, eleştirme, protesto etme, meşruiyet sağlama, iletişim kurma ve estetik değer oluşturma gibi işlevleri de yerine getirdiği görülmektedir. Anahtar Kelimeler: Halkbiliminde anlam, diplomatik dil, çatışma dili, uzlaşma dili.