Klasik Türk şiirinde anne imgesi

Annelik, Türk toplumunda geçmişten günümüze kutsal bir kurum olarak kabul edilmiştir. Eski Türklerden bu yana değişmeyen bir algı sistemi içerisinde ana hakkına büyük özen gösterilmiştir. Sosyal hayatta, ev hayatında ve çocuğun özel yaşamında yeri doldurulamayan bir varlık olan anne, Türk edebî ürünlerinde de işlenen bir unsur olmuştur. Anne kavramı, Türk edebiyatının her döneminde olduğu gibi 13. yy.dan 19. yy.a kadar varlığını sürdürmüş, Türk edebiyatının uzun ve verimli bir alanını teşkil eden klasik Türk edebiyatı ürünlerinde de karşımıza çıkar. Bu araştırmanın amacı, klasik Türk şiirinde anne imgesinin ele alınış şekillerini göstermeye çalışmaktır. Bu bağlamda, Türk edebiyatının ilk ürünlerinden yola çıkılarak klasik Türk edebiyatı ürünlerinde anne kavramının yeri saptanmaya çalışılmıştır. Divanlar ve mesneviler taranmış, söz konusu eserlerde anne imgesi araştırılmıştır. Çalışmada öncelikle Türk toplumunda anne kimliğiyle kadının yeri tespit edilmiş, bu bağlamda toplumsal hayatta annenin rolü kısaca aktarılmıştır. Türk edebiyatının ilk ürünlerinden örnekler verilerek bu ürünlerdeki anne motifi gösterilmiştir. Çalışmanın ana eksenini oluşturan bölümde, klasik Türk şiirinde anne imgesi kapsamlı olarak incelenmiştir. Bu çerçevede ele alınan divan ve mesnevilerde anne imgesinin yansımaları saptanmaya çalışılmıştır. Sonuç olarak, anne kavramının klasik Türk şiirinde somut ve soyut olmak üzere iki şekilde işlendiği görülmüştür. Klasik Türk şairlerinin annelerine ya da annelik kavramına özel yazdıkları şiirler ve mesneviler, anne kavramının somut olarak ele alındığı metinlerdir. Gazel, kaside ve tarihlerde çeşitli konuların anne ile ilişkilendirildiği beyitler ise anne imgesinin teşbih unsuru olarak soyut hâlde işlendiği yerlerdir. Bunların yanında annenin de müdâhil olduğu bazı toplumsal olay, âdet ve geleneklerin işlendiği beyitlerde de anne imgesinin yansımalarını görmek mümkündür.