Klasik Türk şiirinde Kafdağı ve Hümâ

Klasik Türk şiirinin temel kaynaklarından birisi mitolojidir. Mitolojilerde, evrenin merkezini ve mutlak varlığı sembolize eden dağ motifi oldukça yaygındır. İslam literatüründe bu merkez, Kafdağı olarak anılmıştır. Tarih boyunca Kafdağı ile ilgili çeşitli inançlar meydana gelmiştir. Var olup olmadığı sorgulanmış, var ise nerede olduğu hakkında fikirler öne sürülmüştür. Bu doğrultuda Kafdağı ve Kafdağı ile ilgili unsurlara Arapça, Farsça ve Türkçe pek çok eserde yer verilmiştir. Merkez kabul edilen kutsal dağ ile birlikte ağaç ve kuş sembolizmi de görülmektedir. Evrenin merkezinde; kutsal bir ağacın tepesinde yuvası bulunan kuş motifi, mitolojilerde oldukça yaygındır. Kafdağı'nda yaşadığına inanılan kuşlar; 'Ankâ, Sîmurg ve Hümâ olarak kendisini göstermektedir. Hümâ kuşu için kaynaklarda 'Ankâ ya da Sîmurg'un kullanılması bu kuşların -ortak özellikleri sebebiyle- zaman içerisinde birbirleriyle karıştırılmasına sebep olmuştur. İlgili kuşların özelliklerinin karşılaştırılmasıyla birlikte Hümâ'nın diğer kuşlardan farklı bir hüviyete sahip olduğu ortaya konulmuştur. Bu tez çalışmasında dağ ve kuş sembolizminin bir yansıması olarak Kafdağı ve Hümâ'nın mitolojik kökenleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Ardından 14.-18.yüzyıllar arasından seçilen yirmi dîvânda Kafdağı ve Kafdağı'nda yaşadığına inanılan kuşlar taranmıştır. Elde edilen veriler ışığında seçilen örnekler açıklanarak Kafdağı ve Hümâ'nın klasik Türk şiirindeki yerinin tespit edilmesi amaçlanmıştır.