Konstantinopolis'te siyaset, din ve sanat ilişkisi bağlamında Ayasofya ve Hipodrom

Bizans, asırlar boyunca varlığını sürdürmeyi başarmış, tarihi geçmişi, siyasi olayları, kültür ve medeniyete etkisi sayesinde oldukça ilgi çekmiş, İmparatorluk içinde yaşanan entrikalar ve eğlence hayatı ile de kendisinden söz ettirmiş bir İmparatorluktur. Bizans'ın yönetim merkezi olan Konstantinopolis ise coğrafi ve siyasi önemi yanında sanat hareketlerinin en üst seviyede yaşandığı bir kent olarak tüm ihtişam ve görkemi ile incelenmeye değer bir şekilde karşımıza çıkmıştır. Konstantinopolis'in Avrupa ve Asya kıtalarını birbirine bağlayan benzersiz coğrafyası sayesinde sahip olduğu aktif yapı, tarihin farklı dönemlerinde farklı biçimlerde topluma ait olan kültürü ve o ortamda gerçekleşen toplumsal yaşantının izlerini, uygarlık katmanları oluşturacak şekilde kente ve önemli mekânlara katmıştır. Bizans'ın siyasi ve dini yaşamını, kültür ve medeniyetini, bizlerin en iyi şekilde anlamasını sağlayacak özellikleri taşıyan Konstantinopolis şehrini daha iyi tanımak, buradaki siyasi ve din yapıyı mekân ilişkisi içinde inceleme gerekliliğini de ortaya çıkarmıştır. Çünkü devletler kendilerinin varlıklarını mekân üzerinden kalıcı kılmak istemişlerdir. Antik Çağdan Orta ve Yeni Çağ'a simgesel bir yapı kazanmış olan Konstantinopolis'te bulunan önemli siyasi ve dini olaylara tanıklık etmiş, mimarisi ve bezemeleri ile dünya sanat tarihinde kırılma noktası yaratmış bir mekân olarak büyük Ayasofya, bu değerlendirmede ilk sıralarda bulunmaktadır. Nitekim Doğuda Hristiyanlığın önem taşıyan merkezi Konstantinopolis'in simgesi, Hıristiyanlığın sembol mekânı Ayasofya Kilisesi, hem Hristiyan dünyası hem de Müslüman devletler için kutsal bir yapı şeklinde kabul görmüştür. Ayasofya, bulunduğu coğrafyayı aşacak kadar önemli ve farklı evrensel değerlere sahip kültürel bir mekândır. Konstantinopolis'in dinsel görünüm altında politik yapılı bir merkez durumuna gelmesi ile de bu düşüncenin mekâna yansımış hali olarak karşımıza Ayasofya çıkmaktadır. Medeniyet ve mekân arasındaki ilişkinin güçlü örneklerinden biri olan Ayasofya, daha sonraki dönemlerde ise imparatorların iktidarlarını meşrulaştırdıkları siyasi bir sembol olarak belirmiştir. Diğer yönden Bizans'ta bulunan Hipodrom, pek çok gösterinin sahnelendiği, eğlence ve spor aktivitelerinin ön plana çıktığı, önemli bir sosyalleşme mekânıdır. Konstantinopolis'in en büyük ve en değerli yapılarından bir tanesi olan Hipodrom ile toplumsal dinamikler aktif tutulmaya, halk daha mutlu ve siyasetle barışık hale getirilmeye çalışılmıştır. Bu durum da devletin ağır siyasi ve ekonomik şartlar altında dahi bin yıl ayakta kalmasını sağlayan etkenler arasında yer almıştır. Hipodrom IV. yüzyıldan VII. yüzyıla kadar yalnızca heyecan içeren en gözde atlı araba yarışlarının, gösterilerin yer aldığı bir mekân olmakla kalmayarak, askeri zaferlerin ihtişamlı gösteriler ile kutlandığı, imparatorların tahta oturtularak meşrutiyetlerini kazandığı, taçlarını giydikleri ve halkın imparatorlarının huzurunda isteklerini dile getirebildikleri, çok önem taşıyan bir kamu alanı olmuştur. Hipodrom hem kamusal hem de politik bir mekândır. Bu bağlamda çok uzun bir zaman Konstantinopolis'in ve dolayısı ile Bizans İmparatorluğu'nun yönetim ve törensel merkezi konumunda yer almıştır.