Konut üretiminde bir yönetişim modeli olarak TOKİ

Bu tez çalışmasının amacı, ülkemizde konut konusunda bir yönetişim modeli olan TOKİ uygulamalarının sonucu ortaya çıkan sorunların irdelenmesi ve mümkün olduğunca istismarı olanaksız çözüm önerilerinin getirilmesidir. Bu tez kapsamında, dünya ve Türkiye ölçeğinde konut sorunu ve nedenleri, hükümetin konut sorunundaki yeri, kent ve kentli olma, göç, gecekondu sorunu, TOKİ?nin hedefleri, girişimcilik yasaları, yetkileri, rant sağladığı kısım ve kuruluşlar, eksiklikler, dengesizlikler, konut üretimindeki yanlışlar, doğrular, nedenleri, bu konuda devletin gücü, uygulanan politikalar, üretilen piyasalar, toplumun gelenekleri ve yapısı incelenmiştir. Ülkemizdeki konut eksikliğinin ve plansız kentleşmenin nedenleri, bu durumu bir pazara dönüştürüp, bundan rant elde etmek için oluşmuş olan firmalar ve durumları açıklanmıştır. Ayrıca, TOKİ?nin oluşturduğu konut modellerinin yanlış yönleri, mevcut konutların dar gelirli aileler için uygun olmadığı, TOKİ tüccar gözüyle ihtiyaçtan fazla lüks konut ürettiği ve piyasaya arz ettiği de ele alınmaktadır. TOKİ? nin ihtiyaca sayı olarak cevap vermediği sonucundan hareketle dar gelirli kesim için uygun biçimde ve sayıda konut modeli önerisi olmadığı ve lüks konut arzının inşaat sektörüne getirdiği olumsuzlukları, halkla paylaşılmayan ve insanın temel gereksinmelerine duyarlı olmayan bir yönetişim şekli de belirtilmektedir. Ayrıca, TOKİ ile ilgili kanunların ve yönetmeliklerin ve bunlara bağlı olarak uygulamalarının incelemesi yapılmıştır. TOKİ kavramı, TOKİ`nin kurumsal yapısı ve işleyişi, yasalar, bünyesindeki firmaların durumları tartışmalı ve karşılaştırmalı bir şekilde belgeler üzerinden değerlendirilmiştir. TOKİ?nin sektöre fayda ve zararları tüm yönleriyle tespit edilmeye çalışılmış, kentsel dönüşüm adı altında yapılan işlemlerin doğru ve yanlışlarının araştırılmasının sonuçları gösterilmiştir. Türkiye?de yapılan en yaygın yolsuzluk türü olan siyasal rant açısından durum, kamu ihalelerinin daha kolay yapılabilmesi için değiştirilen kanunlar, ihalelerin nasıl yapıldığı, kimlere ve neden verildiği, iktidara yakınlıkları, kamu kurum ve kuruluşların (Kiptaş gibi) özel sektörün bu oluşuma sağladıkları katkı, kendi içindeki faydalanma, büyüme, sektörün aldığı yaralar, ihtiyaç sahiplerinin ne denli istifade ettiklerinin araştırılması, hata ve eksiklerin belirlenmesi, alt, orta ve yüksek gelirli bireylere yapılan ve /veya yapılacak konut ihtiyacı için doğru modellerin oluşturulması, doğru yönetişimin adımlarının belirlenmesi, bu doğrultuda yeni ve uygun modellerin geliştirilmesi açıklanmıştır. Sonuç olarak, yukarıda sıralanan nedenlerin yanlışlarının irdelenerek doğru öneriler getirilmesi, kentsel dönüşüm adı altında yapılan işlemlerin fayda ve zarar, doğru ve yanlışlarının araştırılması yapılarak mümkün olduğunca istismarı olanaksız görünen bir konut modeli ile insan memnuniyeti odaklı bir yönetişim ve yaklaşım önerisi ele alınmıştır.