Konvansiyonel üst ekstremite rehabilitasyonu uygulanan inmeli hastalarda fonksiyonel elektrik stimülasyonlu bisiklet ergometrisi ve sanal gerçeklik temelli ayna terapisinin fonksiyonelliğe olan katkılarının klinik olarak karşılaştırılması

Amaç: Bu tek kör prospektif randomize çalışma ile, akut ve subakut evredeki inmeli hastalarda, konvansiyonel rehabilitasyona (KR) ek olarak uygulanan sanal gerçeklik temelli ayna tedavisi (SGTAT) ve fonksiyonel elektrik stimülasyonlu bisiklet ergometrisinin (FBE) plejik üst ekstremite motor ve duyu fonksiyonlarına, spastisiteye, eklem hareket açıklığına, günlük yaşam aktivitelerine ve yaşam kalitesine olan etkilerini incelemeyi amaçladık. Materyal ve Yöntem: Çalışmamız Ankara Bilkent Şehir Hastanesinde Mayıs 2021 ve Şubat 2023 tarihleri arasında gerçekleştirildi. Dahil etme kriterlerine uyan 60 hasta her bir grupta 20'şer hasta olacak şekilde 3 gruba basit randomizasyon yöntemi ile ayrıldı. Çalışmaya katılan tüm hastalara günlük 40 dk haftanın 5 günü 4 hafta boyunca nörofizyolojik yaklaşım, EHA, germe, kuvvetlendirme egzersizlerini ve iş uğraşı terapisini içeren KR uygulandı. SGTAT ve FBE tedavileri de toplam 20 seans olacak şekilde çalışmanın yürütücüsü hekim tarafından uygulandı. SGTAT 15 dk süre ile, FBE ise 13 dk ile başlanarak 13. seanstan itibaren 25 dk olacak şekilde kademeli artırarak uygulandı. Hastalar tedavi öncesinde ve 4 haftalık tedavinin bitiminde Brunnstrom motor evrelemesi (BRS), Fugl Meyer motor evrelemesi (FM), yüzeyel duyu-hafif dokunma ve derin/kortikal duyu muayenesi, fonksiyonel bağımsızlık ölçeği (FIM), modifiye Ashworth skalası (MAS), motor aktivite indeksi-28 (MAİ-28), kısa form-36 (SF-36) ve ağrısız pasif EHA skalaları ile kör değerlendirici hekim tarafından değerlendirildi. Bulgular: Çalışmamızda BRS, FM, FIM, MAİ-28 ve SF-36 skorları her 3 grupta da istatistiksel anlamlı olarak iyileşti. KR grubunda dirsek fleksiyon spastisitesi, FBE grubunda dirsek, el bilek ve parmak fleksiyon spastisiteleri istatistiksel anlamlı olarak arttı. KR grubunda omuz EHA'sı, SGTAT grubunda omuz dirsek ve el bilek EHA'ları istatistiksel anlamlı arttı. Tedavi sonrası verilerin ve değişim farklarının gruplar arası kıyaslanmasında SF-36 dışında hiçbir parametrede istatistiksel anlamlı farklılık gözlenmedi ancak FBE grubunda KR'ye kıyasla BRS, FM ve FIM parametrelerindeki iyileşme daha fazlaydı. SF-36 alt skalalarının tedavi sonrası gruplar arası kıyaslanmasında KR ve SGTAT gruplarına kıyasla FBE grubu lehine istatistiksel anlamlılık görüldü. Sonuç: Bu çalışma bildiğimiz kadarıyla inmeli hastaların üst ekstremitelerine yönelik uygulanan SGTAT ve FBE tedavilerini KR ve birbirleri ile kıyaslayan ilk çalışmadır. SGTAT ya da FBE tedavisinin inmeli hastaların üst ekstremite motor ve duyu fonksiyonlarını, spastisiteyi, eklem hareket açıklıklarını ve günlük yaşam aktivitelerini iyileştirmede KR'ye kıyasla istatistiksel anlamlı üstünlüğü bulunamadı, ancak üst ekstremite motor fonksiyonunda ve günlük yaşam aktivitelerindeki en iyi iyileşme FBE grubunda gözlendi. Yaşam kalitesini iyileştirmede KR'ye kıyasla her iki yöntem de istatistiksel olarak daha üstün bulunmakla birlikte FBE tedavisinin daha etkili olduğu bulundu. Anahtar Kelimeler: Ayna tedavisi, Bisiklet ergometrisi, Fonksiyonel elektrik stimülasyon, Hemipleji, İnme rehabilitasyonu, Sanal gerçeklik, Üst ekstremite rehabilitasyonu