Kozan Mutasarrıfı Musa Kâzım'ın "Hükemâ-yı Cihân ve Ta'lîm ve Terbiye Târihi" adlı eserinin değerlendirilmesi ve transkripsiyonu

Hükemâ-yı Cihân ve Ta'lîm ve Terbiye Târihi, Kozan Mutasarrıfı Musa Kâzım Efendi'nin pedagoji tarihine dair yazdığı önemli bir eserdir. Çalıştığımız bu eserde Hindistan, İslam öncesi İran, Antik Yunanistan ve Avrupa'daki eğitim ve öğretim tarihi anlatılmış ve pedagojiye katkı sunan önemli şahsiyetler konu edinilmiştir. Eserin birinci bölümünde "İlkçağ ve Ortaçağ Eğitim ve Öğretimi" başlığı altında insanlığın ilk zamanları, vahşi kavimlerin özellikleri ile Hindistan, İran, Yunanistan, Roma ve Ortaçağ Avrupa'sında Hıristiyan ruhani cemiyetlerinin eğitim öğretim özellikleri anlatılmıştır. İkinci bölümde "Yeniçağ'ın Eğitim ve Öğretimi" başlığı altında on altıncı asrın eğitim anlayışına yön veren felsefeciler, Hıristiyan dini gruplar ve eğitim-öğretim amaçlı örgütlenmeler anlatılmaktadır. Üçüncü bölümde Yeniçağ'dan sonraki dönemin felsefecilerinin eğitim-öğretime dair görüşlerine değinilmiştir. Dördüncü bölümde on sekizinci yüzyıl felsefeci ve pedagoglarından on iki şahsiyet, Fransız Devrimi ve devrimden sonra eğitim alanındaki gelişmelerden söz edilmiştir. Kitabın beşinci bölümü olan "Zeyl" kısmında müellifin uygar memleketler olarak adlandırdığı Fransa, İngiltere, İtalya ve Rusya'nın eğitim sistemleri işlenmiştir. Bu araştırmamız üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Musa Kâzım'ın hayatı ve eserleri anlatılmış, ikinci bölümde Hükemâ-yı Cihân ve Ta'lîm ve Terbiye Târihi adlı eserin değerlendirmesi yapılmış ve üçüncü bölümde bu eserin transkripsiyonu verilmiştir.