Kırgızların Karaç Döö Destanı (İnceleme-metin)

Destanlar, milletlerin mitolojilerinden toplumsal yaşamlarına ve arada bulunan maddesel ve maneviyat içeren tüm değerleri kapsaması yanında milletlerin estetik ve sanat değerlerinin de örneğini oluşturmaktadır. Aynı zamanda sözlü geleneğin geçmişten günümüze gelişimini göstermektedir. Sözlü anlatılar olmaları nedeniyle bir toplumdan başka toplumla, bir ulustan başka ulusla etkileşimde bulunmaları kaçınılmazdır. Türk destanları hususunda yapılan araştırmalar da bunu ispatlamaktadır. Orta Asya'da en eski toplumlardan biri olan Kırgızlar çok eski zamandan günümüze kadarki süreçte pek çok mühim siyasal, toplumsal hadiseler yaşamalarına karşın ulusal değer ve kimlikleri ile dinsel itikatlarını eski dini kalıntılarla birlikte muhafaza etmiş, nesilden nesile taşımayı başarabilmişlerdir. Kırgızlarda dünya ile ilgili tasavvurlar, itikatlar, gelenek, görenekler; tarihsel derinliklerden bugüne kadar süren müşterek kültür unsurları olarak destanlarda yaşatılmıştır. Kırgız destanları içerinde yer alan Karaç Döö Destanı Kırgızların destan geleneklerine özgü ögeler içermektedir. Karaç Döö Destanı, Kırgızların birlik ve beraberliği yönünde mesajlar verip tarihsel hakikatleri de içeren bir bağımsızlık mücadelesini anlatmaktadır. Çalışmada, Destan, Kırgızlar hakkında genel bilgi verilen giriş kısmından sonra Kırgız destanları ve Karaç Döö Destanını anlatan kısım bulunmaktadır. Son kısımda ise, sonuç ve Karaç Döö Destanı'nın transkripsiyonu ve Türkiye Türkçe'sine çevirisi yer almaktadır. Ayrıca metin merkezli folklor teorileri arasında bulunan Tarihi-Coğrafi Fin metodundan faydalanılmıştır. Bu metodun en önemli yapıtı, dünyaca meşhur halkbilimci Stith Thompson'un; "Motif Indeks of Folk Literature" (Halk Edebiyatı Motif İndeksi) adlı eseridir. Bu yapıttaki motif dizinine uygun olarak Karaç Döö destanının motifleri tasnif edilmiş ve destanda sık sık karşılaşılan motiflerin diğer Kırgız destanları ile benzer ve farklılıkları tespit edilerek genel bir karşılaştırma yapılmıştır.