Kronik ayak bileği instabilitesi olan yetişkinlerde dengeyi etkileyen faktörlerin belirlenmesi

Kronik Ayak Bileği İnstabilitesi (KABİ), tekrarlayan burkulmalar, ağrı, denge kaybı ve güvensizlik hissi ile karakterize, sensorimotor sistemdeki bozulmalara bağlı gelişen bir klinik tablodur. Bu durumun yalnızca periferik yapıları değil, aynı zamanda merkezi sinir sistemi adaptasyonlarını da etkileyerek postural kontrol bozukluklarına yol açabileceği bildirilmektedir. Bu çalışma, KABİ tanısı almış bireylerde statik ve dinamik denge ile ayak bileği kas kuvveti (dorsifleksiyon ve plantar fleksiyon), ağrı düzeyi, kinezyofobi, fiziksel aktivite seviyesi ve yaşam kalitesi arasındaki ilişkileri incelemek; bu bireylerin ilgili parametreler açısından sağlıklı bireylerle karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesini sağlamak ve dengeyi etkileyen klinik belirleyici faktörleri saptamak amacıyla yapıldı. Çalışmaya 24 KABİ tanılı birey ve demografik olarak benzer özelliklere sahip 24 sağlıklı gönüllü dahil edildi. Katılımcıların statik dengesi Tek Ayak Üzerinde Durma Testi, dinamik dengesi ise ALFA stabilometrik platform kullanılarak Stabilite Limitleri Testi ile değerlendirildi. Ayak bileği kas kuvveti izokinetik dinamometre ile, ağrı düzeyi Vizüel Analog Skala ile (VAS), kinezyofobi Tampa Kinezyofobi Ölçeği ile, fiziksel aktivite düzeyi Uluslararası Fiziksel Aktivite Anketi (IPAQ) kısa formu ile ve yaşam kalitesi SF-36 anketi ile ölçüldü. Verilerin analizinde SPSS v26.0 istatistik programı kullanıldı. Sürekli değişkenler ortalama±standart sapma, ordinal ve nominal veriler ise sayı ve yüzde olarak verildi. Verilerin normal dağılım özellikleri belirlendi. Normal dağılıma uygun veriler için Independent Samples T-testi, normal dağılıma uymayan veriler için Mann Whitney U testi, ilişkiler için Pearson veya Spearman korelasyon analizleri, yordayıcı etkileri değerlendirmek için çoklu doğrusal regresyon analizi uygulandı. Anlamlılık düzeyi p<0.05 olarak kabul edildi. Çalışma sonucunda, KABİ grubunda statik denge skorları (p<0.001) ve dinamik denge skorları (p=0.024) anlamlı şekilde daha düşük; ayak bileği dorsifleksiyon (p=0.039 ve p=0.045) ve plantar fleksiyon (p=0.040 ve p=0.036) kas kuvvetleri daha zayıf; ağrı düzeyi (p<0.001) ve kinezyofobi (p=0.027) anlamlı düzeyde daha yüksek; fiziksel aktivite düzeyi (p=0.031) ve yaşam kalitesi alt bileşenlerinden fiziksel fonksiyon (p<0.001), fiziksel rol kısıtlılığı (p=0.003), ağrı (p=0.001), enerji (p=0.005), sosyal fonksiyon (p=0.006), emosyonel rol kısıtlılığı (p=0.038), fiziksel bileşen özet skoru (p<0.001) ve mental bileşen özet skoru (p=0.004) anlamlı düzeyde daha düşük bulundu. Statik denge süresi ile dorsifleksiyon kas kuvveti (r=0.550; p=0.007) ve plantar fleksiyon kas kuvveti (r=0.477; p=0.018) arasında pozitif; ağrı düzeyi (r=-0.424; p=0.039) ile negatif yönde anlamlı korelasyon saptandı. Dinamik denge ise dorsifleksiyon kas kuvveti (r=0.374; p=0.039) ve fiziksel rol kısıtlılığı (r=0.354; p=0.040) ile pozitif ilişkili bulundu. Regresyon analizleri sonucunda, statik dengeyi anlamlı yordayan değişkenler arasında dorsifleksiyon (p=0.001) ve plantar fleksiyon (p=0.002) kas kuvveti ile ağrı düzeyi (p=0.006); dinamik dengeyi yordayan değişkenler arasında ise dorsifleksiyon kas kuvveti (p=0.003) ve fiziksel rol kısıtlılığı (p=0.009) yer aldı. KABİ'li bireylerde statik ve dinamik denge performansı, kas kuvveti düşüklüğü, artmış ağrı, düşük fiziksel aktivite ve yaşam kalitesi ile anlamlı şekilde ilişkili bulundu. Bu bulgular, dengeyi etkileyen çoklu fiziksel ve psikolojik belirleyicilere yönelik bütüncül rehabilitasyon yaklaşımlarının önemini ortaya koymaktadır.