Kronik hepatit C hastalarında karaciğer fibrozisinin belirlenmesinde invaziv olmayan belirteçlerin rolü ve direkt etkili antiviral ajanlar ile tedavi sonrası değişimin değerlendirilmesi

Kronik hepatit C virüs (HCV) enfeksiyonu kronik hepatit, karaciğer fibrozisi, karaciğer sirozu (KcS) ve hepatosellüler karsinom gelişiminde önemli bir faktördür. Hastalığın ilerlemesinin bir öngörüsü olan fibrozisin derecesi ve yaygınlığı uygun tedavinin yanı sıra optimal tedavi süresinin seçilmesine de yardımcı olabilir. AST-trombosit oran endeksi (APRI) skoru, FIB-4 indeksi ve aspartat aminotransferaz ile alanin aminotransferaz aktivitelerinin oranı (AST/ALT) (AAR) fibrozis endeksi olarak kullanılmaktadır. Kronik HCV tedavisinde direkt etkili oral antiviral ajanların (DEAA) kullanıldığı yeni tedavi protokolleri oldukça etkin ve güvenilir olarak kullanılmaktadır. HCV tanı ve tedavisindeki bu gelişmeler klinik uygulamada karaciğer biyopsisine duyulan ihtiyacı önemli ölçüde azaltmıştır. Bu çalışmanın amacı; non-invaziv fibrozis belirteçlerinden olan APRI, FIB-4 ve AAR skorlarının kronik HCV hastalarında gelişen fibrozisi saptamadaki yerinin ve DEAA ile tedavi sonrası değişimlerinin değerlendirilmesidir. Bu çalışmada Temmuz 2016 ile Eylül 2018 tarihleri arasında kronik HCV enfeksiyonu nedeniyle DEAA ile tedavi verilen ve tedavisi tamamlanmış 72 hastanın verileri retrospektif olarak değerlendirildi. Bu hastalarda APRI, FIB-4 skoru ve AAR oranı belirlenerek biyopsi bulguları ile korelasyonları ve yine bu belirteçler tedavi sonunda tekrar hesaplanarak tedavi sonrası değişimleri değerlendirildi. Aynı zamanda KcS'li hastalarda tedavi başlangıcında ve sonundaki CTP ve MELD skorları değerlendirildi. Bulgular olarak; tedavi sonrasındaki APRI ve FIB-4 değerlerinin, tedavi öncesi ölçümlere kıyasla anlamlı olarak daha düşük olduğu, tedavi sonrasında ölçülen AAR değerlerinin ise tedavi öncesi ölçümlere göre anlamlı olarak daha yüksek olduğu görülmüştür. İshak fibrozis skorlamasına göre ileri fibrozis görülen grubun APRI, FIB4 ve AAR skorlarının da istatistiksel olarak anlamlı olarak yükseldiği görüldü. İshak fibrozis skorlamasına göre; fibrozis evre 1-2 olup FIB4 skoru <1,45, APRI skoru ≤0,5, AAR skoru ≤1; fibrozis evre 3-4 olanların %33,3'nün FIB4 skoru <1,45; fibrozis evre 5-6 olanların %81,1'inde FIB4 skoru >3,25 idi. Hastaların İshak fibrozis sınıflaması ile FIB4 ve AAR değerleri arasında yüksek derece, APRI değerleri arasında ise orta derecede uyum olduğu görüldü. Non-invaziv belirteçlerin hafif fibrozisi göstermedeki etkinliğini araştırmak için ROC eğrisi altında kalan alanları (AUROC) APRI 0,79, FIB4 0,878 ve AAR 0,82 ile yüksek bulunmuştur. FIB4 için eşik değer ≤2,52 olarak alındığında hafif fibrozisi göstermedeki anlamlılık <0,001, sensivite %93, spesifite %82 bulunmuştur. APRI için ≤0,95, AAR için ≤0,79 eşik değeri alındığında hastaları ve sağlamları en iyi ayırabildiği gözlenmiştir. KcS'nin ön görülmesindeki etkinliklerini araştırmak ve fibrozis skoru F0-F4 olan grupla karşılaştırmak için 3. ROC eğrisi çizilerek AUROC değerlerinin AAR 0,882 , FIB4 0,952 , APRI 0,82 yüksek olduğu gösterilmiştir. FIB4 için eşik değer ≥1,34 olarak alındığında sirozu göstermedeki anlamlılık <0.001, sensivite %100, spesifite %60 bulunmuştur. Kronik HCV'li hastalarda APRI, FIB-4 ve AAR gibi non-invaziv fibrozis belirteçleri, biyopsi ile tanımlanan fibrozis ile korelasyon göstermektedir ve HCV enfeksiyonu yönetiminde karaciğer biyopsisine duyulan ihtiyacı büyük ölçüde azaltmaktadır. Yeni DEAA'lar kronik HCV tedavisinde oldukça etkin ve güvenilirdir. Tedavi sonrası APRI ve FIB-4 skorlarında da düzelmeler görülmektedir. Non-invaziv fibrozis belirteçlerinin uygun kullanımı tedavi ardından hepatoloji takibinin optimize edilmesi için de önemli olacaktır. Kalıcı virolojik yanıta ulaşmanın fibrozis regresyonu üzerindeki etkisi ve bunun non-invaziv şekilde nasıl ölçüleceği daha ileri araştırmalar için önemli bir konu olmaya devam etmektedir.