Kronik ürtiker hastalarında uyku kalitesi

Giriş: Ürtiker tüm toplumlarda sık görülen ve aniden ortaya çıkıp aynı gün içinde kendiliğinden kaybolan kaşıntılı ve ödemli plaklar ile karakterize bir deri hastalığıdır. Değişik nedenler ve farklı mekanizmalarla ortaya çıkan hastalık, heterojen bir şekilde sınıflandırılmaktadır. Hastalığın yaklaşık altı haftadan daha kısa süren akut formları dışında yıllarca süren kronik formları, bunların anjioödemle (AÖ) birlikte seyreden tipleri, daha nadir görülen uyarılabilen veya sendromik formları da mevcuttur. Olguların yaklaşık yarısına anjioödem eşlik etmektedir. Ürtiker özellikle kronik formlarında hastaların yaşam kalitesini belirgin olarak olumsuz etkilemekte ve sosyo-ekonomik sorunlara yol açabilmektedir. Kronik ürtikerli hastalarda uyku ve yaşam kalitesini etkileyen en önemli semptom pruritusdur. Histaminin kronik ürtikerdeki rolü ile birlikte uyanmayı teşvik edici bir ajan olduğu bilinmektedir. Ayrıca mast hücrelerinin uyarımıyla histamin ile birlikte salınan IL-1 ve TNF-α gibi proinflamatuar sitokinlerin NREM uykusunun regülasyonunda önemli rolleri vardır. Tüm bu faktörlerin uyku üzerine olan etkilerini dikkate alarak bu çalışmada kronik ürtikerli hastalarda uyku kalitesini değerlendirmeyi amaçladık. Yöntem: Bu çalışmaya 2017 yılının Ekim ayı ile 2018 yılının Şubat ayı arasında Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Deri ve Zührevi Hastalıkları polikliniğine başvuran ve dermatoloji kliniğinde yatarak tedavi gören 18-65 yaş aralığındaki her cinsiyetten, öykü, fizik muayene ve aktif lezyonu olmayan hastalarda da lezyonlara ilişkin önceki fotoğraflar değerlendirilerek kronik ürtiker tanısı konan bilgilendirilmiş gönüllü olur formu imzalayan 70 hasta ve kontrol grubu olarak gönüllü 67 sağlıklı birey dahil edildi. Hasta ve kontrol grubuna Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi ( PUKİ) anketi uygulandı. Ayrıca hasta grubuna hastalık şiddetini gösteren Ürtiker Aktivite Skoru (ÜAS7) ve Dermatolojide Yaşam Kalite İndeksi (DYKİ) anketi uygulandı. Hasta grubu ile kontrol grubu arasında PUKİ sonuçları ve hasta grubunda uyku kalitesi ile ÜAS7 ve DYKİ arasındaki ilişki incelendi. Sonuçlar: Çalışmamıza 70 kronik ürtiker hastası ve 67 sağlıklı kontrol grubu dahil edildi. Hastaların %67,1'i kadın, %32,9'u erkekti ve yaş ortalamaları 34,23'tü. Kontrol grubunda ise %62,6'sı kadın, %37,4'ü erkekti ve yaş ortalaması 30,21'idi. Her iki grup eşlik eden kronik hastalık açısından değerlendirildiğinde hastaların %11,5'inde, kontrol grubunun ise %3'ünde kronik hastalık tespit edildi. Hastaların %60'ında anjioödem varken, %40'ında anjiyoödem yoktu. Hastalık süresi 3 ay ile 144 ay arasında değişmekle birlikte ortalama 37,1 ay olarak saptandı. Hastaların %85,7'sinde kronik spontan ürtiker, %14,3'ünde kronik indüklenebilir ürtiker tespit edildi. İndüklenebilir ürtiker alt tipleri açısından dağılımı dermografizm %50, basınç ürtikeri %20, kolinerjik ürtiker %10, akuajenik ürtiker %10 ve akuajenik+soğuk ürtiker %10 şeklindeydi. Çalışmamızda kronik ürtikerli hastalarda uyku kalitesi kontrol grubuna göre daha kötüydü. Hasta grubunda PUKİ ortalaması 7,64, kontrol grubununda ise 4,21'idi (p<0,001). Hastaların %72,9'unda (51 hasta), kontrol grubunun ise % 17,9'unda (12 sağlıklı kişi) zayıf uyku kalitesi saptandı. PUKİ alt bileşenleri açısından hasta ve kontrol grubu kıyaslandığında hastalarda subjektif uyku kalitesi, uyku latansı, uyku bozukluğu, uyku ilacı kullanımı, gündüz fonksiyonları anlamlı derecede daha yüksekti. Uyku süresi ve uyku etkinliği açısından iki grup arasında anlamlı fark bulunmadı. Uyku kalitesi zayıf (PUKİ≥6) olanlarda ÜAS7 12,10 ve DYKİ 8,14 iken uyku kalitesi iyi olanlarda (PUKİ<6) ÜAS7 6,53 ve DYKİ ise 3,68'idi. Çalışmamızda ürtiker aktivite skoru (ÜAS7) ve dermatolojik yaşam kalite indeksi (DYKİ) PUKİ değeri ile istatistiksel olarak anlamlı korelasyon göstermekteydi. Sonuç olarak çalışmamızda kronik ürtikerli hastaların uyku kalitesinin sağlıklı kontrol gruplarına göre daha fazla etkilendiği, hastalık şiddeti ve dermatolojide yaşam kalite indeksi skoru arttıkça PUKİ değerinin de arttığı saptandı. Anahtar kelimeler: Kronik ürtiker, Uyku Kalitesi, Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi, Ürtiker Aktivite Skoru, Dermatolojide Yaşam Kalitesi İndeksi