Kırsal yerleşmelerde kerpiç konut mimarisi ve koruma sorunlarının değerlendirilmesi: Ördekdede köyü-Kahramanmaraş

Kırsal alanlar kendilerine özgü kültürlerini ve yaşam biçimlerini yansıtan alanlardır. Kırsal alanlara özgü çözümlemelerle çevresel şartlar doğrultusunda ortaya çıkan kırsal yerleşmeler, özgün mimari özelliklere sahiptir. Kırsal mimari, bulunduğu çevrenin imkânlarına göre şekillenir ve geleneksel yaşam tarzını yansıtır. Kırsal mimari, yansıttığı kültür, yaşam biçimi, geleneksel yerleşim dokusu ve mimari değerlerinin kaybolmaması ve gelecek kuşaklara aktarılması için korunmalıdır. Kırsal mimari yapılar kerpiç, taş ve ahşap gibi bulunduğu yere özgü malzemeler ile inşa edilmiştir. Yerleşik hayata geçmiş olan eski medeniyetlerin, ahşap ve taş gibi malzemelere ulaşması zor olduğu bölgelerde, barınma ihtiyaçlarını karşılamak için kullandıkları yapı malzemesi genellikle kerpiç olmuştur. Kerpiç, ana malzemesinin toprak olması, toprağa kolay erişilebilmesi ve insanların rahatlıkla şekillendirebilmesinden dolayı, kırsal mimaride sıklıkla kullanılmıştır. Ancak, gelişen teknoloji ve kerpice kıyasla daha sağlam yapı malzemelerin erişilebilirliğinin kolaylaşması; aynı zamanda kerpiç malzemenin sürekli bakım gerektiren ve doğal afetlere dayanıksız yapısı günümüz mimarisinde tercih edilmemesine neden olmuştur. Diğer yandan, günümüze kadar ulaşabilen kerpiç yapıların çoğu bakımsız halde olup, bir kısmı da özgün mimari karakterine zarar verecek şekilde onarılmış durumdadır. Bu bağlamda, tez kapsamında incelenen Kahramanmaraş İli, Pazarcık İlçesi'ne bağlı Ördekdede Köyü'nde yer alan geleneksel kerpiç konutlar çevre köylere kıyasla özgünlüğünü korumuş ve günümüze kadar varlıklarını sürdürebilmiş yapılardır. Bu nitelikleri nedeniyle Ördekdede Köyü, yerel mimarisi ve geleneksel köy yaşantısıyla birlikte araştırmaya değer bulunmuştur. Ördekdede Köyü'nün sahip olduğu geleneksel kerpiç konut dokusunun bilinirliğinin arttırılması, kültürel değerlerinin saptanması, belgelenmesi ve doğru koruma yöntemleri ile gelecek nesillere aktarılması, kırsal mimari mirasın korunması bağlamında önem taşımaktadır. Bu amaç doğrultusunda, tez kapsamında kuramsal çerçeve oluşturulmuş, ve köyün mimari mirasının belgelenmesi ve korunması amacıyla analiz ve değerlendirmeler yapılmıştır. Kuramsal çerçeve kapsamında; konu ile ilgili literatür araştırılmış, ulusal ve uluslararası tüzükler, ilgili kurum ve kuruluşların çalışmaları ile koruma uygulaması yapılmış örnekler incelenmiştir. Mimari ve doku ölçeğinde ise; ön tespit çalışması, analizler, mekânsal inceleme çalışmaları, ölçümler, fotoğraflamalar, yazılı ve çizili belgeleme ve değerlendirmeler yapılmıştır. Dolayısıyla, Ördekdede Köyü yapı, parsel ve alan ölçeğinde bir bütün olarak ele alınmıştır. Araştırmalar sonucu, Ördekdede Köyü'nün kültürel mirasının ve geleneksel mimarisinin korunmasına yönelik tespit edilen sorunlar değerlendirilmiş; mimari yapılar, kırsal çevre, ekonomik ve toplumsal kalkınma gözetilerek yapı, doku ve yasal ölçekte öneriler geliştirilmiştir. Geliştirilen öneriler kırsal alanda koruma için sürdürülebilir çözümler üretilmesinin önemi vurgulanmıştır.