Kültürel odaklı peyzaj biyografisinin oluşturulması: Üsküdar Kıyı Bandı örneği

Bu çalışmada, İstanbul ili Üsküdar ilçesi içerisinde kıyı bandında yer alan tüm kültür varlıklarının envanteri oluşturulmuştur. Her bir kültür varlığının geçmişten günümüze çevreleri ile birlikte varoluş süreçleri değerlendirilmiş, kültürel varlıklara ilişkin kent halkının farkındalıkları saptanmış, kültürel varlıkların geçmiş fotoğraflarına ulaşılarak geçmişten günümüze kıyaslama olanağı sağlanmıştır. Çalışma alanı sınırları olarak Üsküdar Meydanı ile Selimiye Kışlası arasında kalan hatta kıyı çizgisinden 1,5 km gerisine kadar olan alan seçilmiştir. Bu hat içerisinde; Üsküdar Meydanı, Kızkulesi, Sultan III. Ahmet Çeşmesi, Mihrimah Sultan camii, Selimiye Kışlası, Büyük Selimiye Cami, Ayazma Camii, Ayazma çeşmesi, Eski vapur iskelesi, Harem otogarı, Şemsi Paşa İlçe Halk Kütüphanesi, Balaban Tekkesi vb. pek çok önemli kültürel öge yer almaktadır. Çalışmada yöntem olarak Üsküdar Belediyesinden 1/5000 ve 1/1000 ölçekli Nazım İmar planı temin edilmiş, mevcut tarihi ve kültürel varlıkların yerleri belirlenerek Arc. Map. 10.1 programı kullanılarak envanter haritası oluşturulmuştur. Envanter oluşturulmasının ardından her bir alana ilişkin yapım yılından ve hikâyesinden başlanarak günümüze kadar gelen süreç içerisinde yaşanan mekânsal değişimler ve dönüşümler kullanım amaçları ile birlikte ortaya konulmuştur. Her bir kültürel varlık için yapılan bu araştırma çalışma alanının tümü içinde yollar, yeşil alan dağılımları, sivil mimari örnekleri, günümüzdeki durumun şekillenmesinde önemli rol oynayan depremler, yangınlar, savaşlar, işgaller, yasa ve yönetmelikler vb. doğal, kültürel ve sosyal etkenler ile bir arada değerlendirilerek yorumlanmıştır. Çalışma alanına ait genel peyzaj biyografisi ve alanda yer alan her bir tarihi kültürel varlığa ilişkin biyografiler ortaya konulurken 1870-2018 yılları arasında belirtilen alanlara ilişkin fotoğraflar, tasvirler, el çizimlerinden büyük ölçüde yararlanılmıştır. Çalışma alanında yaşayan kent halkına, kentsel kültürel miras farkındalıklarını ölçmek amacı ile anket uygulanmış ayrıca, her bir kentsel-kültürel miras öğesi için çalışma kapsamında geliştirilen gözlem formu ile değerlendirme yapılmıştır. Sonuç olarak çalışma alanının kentsel kültürel mirası için, ilgili yasa ve yönetmelikler çerçevesinde ve paydaş görüşleri doğrultusunda peyzaj biyografilerinden yararlanılarak koruma-kullanma, yeniden işlevlendirme stratejileri geliştirilmiştir.