Kur'an'da ideal bağlanma motifi olarak tanrı tasavvuru

İnsanlar hayatları boyunca birçok kişi ile duygusal bağ kurmaktadır. Bu bağların ilki, hiç kuşkusuz anne ile çocuk arasında kurulan bağdır. Anne ile çocuk arasındaki bu bağla başlayan bağlanma süreci, bu ilişkide edinilen içsel çalışan modeller aracılığıyla diğer duygusal ilişkilere de etki eder. Şüphesiz, bu ilişkilerden biri de kişinin Tanrı ile kurduğu ilişkidir. Bu tez kapsamında yapılmak istenen John Bowlby tarafından geliştirilen bağlanma kuramından yola çıkarak kişinin annesiyle kurduğu ilişki sonucu edindiği bağlanma stillerinin, onun gelecekte Tanrı ile kurduğu ilişki üzerinde etkisinin olup olmadığına dair bir teorik çerçeve oluşturmak ve Kur'an'daki Allah tasavvurunun ideal bir bağlanma figürü olarak düşünülüp düşünülemeyeceğini ortaya koymaktır. Bu bağlamda tez üç ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde bağlanma kavramı ele alınarak, John Bowlby'nin ortaya attığı bağlanma kuramının detayları açıklanmış, ardından Mary Ainsworth'un deneysel yöntemle belirlediği bağlanma stilleri (güvenli, kaygılı-kararsız ve kaçınan) açıklanmıştır. Bowlby'nin beşikten mezara kadar uzanan bağlanma davranışı düşüncesinden etkilenen Hazan ve Shaver'ın yetişkinlerde bağlanma sürecinin gelişimi çalışmalarına yer verilmiştir. Bu kapsamda farklı bir yetişkinlerde bağlanma stilleri çalışması yapan Bartholomew'nun araştırmasına da değinilmiştir. Bu bölümde son olarak kişinin bebeklikten başlayarak ergenlikte ve yetişkinlikte geçirdiği bağlanma süreci ele alınmıştır. İkinci bölümde ise insanlık tarihi boyunca insanların fikir uğraşlarında önemli bir yer edinmiş Tanrı fikri ele alınmaya çalışılmıştır. Bu kapsamda Tanrı tasavvurunun ne olduğu açıklanarak Tanrı düşüncesinin felsefî arka planı genel olarak ele alınmış ve sonrasında psikolojideki bu alanda fikir beyan eden önemli kişilerin Tanrı tasavvurlarına değinilmiştir. Son bölümde ise din psikolojisi çalışmalarına bağlanma perspektifinden bakılabileceğini öne süren Kirkpatrick'in düşüncelerinden yola çıkarak Kur'an'da tasavvur edilen Allah'ın özellikleri ile güvenli bağlanılabilecek ideal bir bağlanma figürünün özellikleri arasında karşılaştırma yapılmıştır. Kur'an'da Allah tasavvurunun ideal bir bağlanma figüründen beklenen yakınlık sağlanma, güvenli bir sığınak ve güvenilir bir dayanak olma, her zaman ulaşılabilir, güçlü ve bilge olma gibi özellikleri karşıladığı görülmektedir. Bu açıdan kendisine inananlar için Allah'ın ideal bir bağlanma figürü olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Bağlanma Kuramı, John Bowlby, Tanrı Tasavvuru, Allah Tasavvuru.