Kur'ân'ın 30. cüzü örnekliğinde takdîm-te'hîr olgusu

Takdîm-te'hîr olgusu, belâgat ilminin önemli konularından biridir. Sözlük anlamları öne almak/ sonraya bırakmak olan bu unsurlar, devrik kullanım olarak da bilinmektedir. Devrik kullanımlar, cümleye mütekellimin maksadı ekseninde bir hususiyet kazandırmaktadır. Nitekim cümle kurallı şekilde oluşturulduğunda bu cümle mütekellimin maksadını tam karşılamayabilir. Bazen de muhatabın ne beklediği ya da neyi önemsediği, bu konuda önem arz etmektedir. Mütekellim ya zihninde tasarladığı manayı daha iyi ifade etmek ya da muhatabın öncelikle duymak istediği/önem verdiği ögeyi önce zikretmek için takdîm-te'hîr yollarına başvurabilir. Nahiv ve belâgat, Arap dilinin temel ilim dallarından sayılmaktadır. Takdîm-te'hîr belâgat ilminin konularından sayılsa da belâgat ilmi teşekkül etmeden önce nahiv kitaplarının içerisinde işlenmekteydi. Nitekim nahiv ilmi, cümlelerin kaidelere uygun olarak oluşturulmasıyla ilgilenirken takdîm-te'hîr de bu kurallı cümlelerde yapılan değişikliklerle alakalıdır. Bu konuya söz dizimsel olarak bir mana atfeden ilk dilci, nahiv alimi olan Sîbeveyhi'dir. El-Kitâb'ında takdîm-te'hîr konusuna ve bazı belâgat konularına değinmiş olması, diğer nahivcilerin de bu konuyu önemsemelerine katkı sağlamıştır. Araştırmamızda, takdîm-te'hîr kavramları açıklanarak bağlantılı olduğu terimler zikredilmiştir. Rütbe, sadâret, üslûp, isnad gibi terimler açıklanarak, takdîm-te'hîrle olan ilişkilerine değinilmiştir. Nahiv ve belâgat ilimlerinin takdîm-te'hîr konusunu hangi çerçeveden ele aldıkları açıklanmıştır. Tez konumuzla bağlantılı olarak tefsir ilminin de bu konuyla olan ilişkisine temas edilmiştir. Saydığımız bu ilimlerin önde gelen alimlerinin takdîm-te'hîrle ilgili açıklamaları ve bu konuyu ele aldıkları eserler zikredilmiştir. Ayrıca Kur'ân'ın 30. cüzünde geçen takdîm-te'hîrler cümle çeşidine ve hükümlerine göre taksim edilmiştir. Daha sonra hükmü câiz olan takdîmlerde söz dizimsel mana arayışına girilerek bu çerçevede açıklamalar yapılmıştır.