Kur'an'da tesbih kavramının semantik analizi

VI TÜRKÇE ÖZET Bu araştırmada önce teşbih kelimesinin anlamsal çerçevesi üzerinde durulup bu kavramın Kur'an-ı Kerim ve hadislerde kullanılış alanları incelenmiştir. Tasavvuf geleneğinde teşbih anlayışı incelenerek, teşbih kavramının uğradığı anlam değişmeleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Böylece teşbih kavramının semantik analizi yapıldıktan sonra Allah'ı teşbih etmenin felsefi alt yapısı tartışılmışlar. Kur'an'da doksan iki yerde geçen sebbaha fiilinin türevleri suda yüzmek, hızlı hareket etmek, belli bir yörüngede dönmek, rızık temini için çalışıp çabalamak ve tenzih etmek şeklinde beş temel anlamda kullanılmıştır. Allah'ı tenzih etmek Kur'an'da kısaca subhanallah lafzıyla formüle edilmiştir. Kur'an'da Allah'ı tenzih etmek anlamında kullanılan teşbih kavramı daha sonraları anlam değişimine uğrayarak günümüzde genellikle Allah lafzım veya Allah'ın güzel isimlerini ya da bazı dua cümlelerini belli sayıda tekrar etmek ve bu işlemi yapmada kullanılan ipe dizili boncuklar olarak anlaşılmaktadır. Allah' m teşbih edilmesinin nedeni O'nun Vacibu'l-Vucud olması ve sıfatlarıyla, fiilleriyle mükemmel varlık olması, bunu mahlukata bir düzen olarak yansıtması ve bizi akıllı yaratarak düşünme yetimize "mükemmel varlık" tasavvurunu yerleştirmesidir. Anahtar Kelimeler: Teşbih, Takdis, Tenzih, Hamd, Rab, Semantik analiz.